تهويه و خنک کردن گلخانه

 

 

 

 

 

 

صادق صادقی

بخش مهندسی گلخانه

مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی

Sa.sadeghi@areo.ir

 

 

-        تهويه چيست  ؟

تهويه يعني  تعويص هوا بين داخل و خارج  گلخانه.اين کار براي بيرون راندن  هواي گرم  حاصل از تابش  خورشيد و تأمين دي اکسيد کربن (CO₂)  موردنياز محصول و همچنين براي کمک به کنترل مقدار رطوبت نسبي داخل گلخانه ضروري است .

- واحد اندازه گيري تهويه چيست؟

مقدار  تهويه  براساس مقدار جايجايي هوا در واحد سطح سنجيده مي شود. يکي از اين واحدها (cfm) يعني فوت مکعب بر دقيقه و ديگري متر مکعب بر ساعت (^m3/_hr) مي باشد .

 

- تفاوت بين تهويه طبيعي و مکانيکي چيست؟

تهويه طبيعي توسط باد و براثر مکش هوا از پنجره هاي  سقفي انجام مي شود.که به اثر دود کش هم معروف است . تهويه  مکانيکی هم توسط هواکش هاي برقي وادوات مشابه  آن انجام مي شود .

 

- خنک کردن گلخانه يعني چه ؟

به معني کاهش دماي هوا توسط تبخير آب در هوا مي باشد . دراين سيستم  هواي گرم از گلخانه تخليه شده و هواي سرد جايگزين آن مي گردد .

 

- گردش هوا چيست ؟

گردش هوا به معني حرکت دادن و به هم زدن  هوادر يک  گلخانه است که موجب يکنواخت شدن هواي کل گلخانه می گردد .

 

- چرا چرخش هوادر گلخانه براي محصول مفيد است؟

چرخش دائمي هوا يک هواي لطيف و ملايم را درگلخانه سبب خواهد شد که در عين حال  موجب تشکيل يک محیط  مناسب در اطراف  برگ محصول  شده و از تشکيل  قارچها و عوامل بيماري زا بر روي محصول جلوگيري  مي نمايد.

 

- چرا تهويه مهم است ؟

تهويه مي تواند دماي محيط را همگام با افزايش نور محيط کنترل نمايد . يعني افزايش نور خورشيد همراه با افزايش حرارت است که جلوگيري از آن هم براي گياه مفيد نخواهد بود . لذا توسط تهويه مناسب از بالا رفتن حرارت گلخانه جلوگيري خواهد شد .

 

 

- چرا بايد از هواکش ها  استفاده کرد؟

 هواکش ها مي توانند دماي اضافي گلخانه را به سرعت  خارج نمايند . البته ظرفيت هوا کش ها بايد به نحوي انتخاب شوند که هم کارآيي  لازم را داشته باشند  و هم اقتصادي  باشند .

 

- چطور  يک سيستم  تهويه  را انتخاب نمايم؟

انتخاب و آرايش تجهيزات تهويه وسرماساز  بر اساس اندازه و نوع سازه گلخانه تعيين مي گردند .همچنين سمت تهويه و جريان هوا در گلخانه و غلظت هواي محيط نيز مهم مي باشند .

 

 

- چطور مي توانم بهترين نتيجه را از سيستم خود بگيرم ؟

 

آنچه مهم است آرايش مناسب پنجره ها و هواکش ها  و تعيين اندازه  و قدرت کافي براي  آنها  مي باشد که بتواند  ضمن عدم ايجاد تلاطم در هواي گلخانه ، هواي قسمتهاي پائين  و بالاي گلخانه را مخلوط کرده  و تهويه را انجام دهد . دارا بودن يک پنجره  جانبي سراسري به نحوي که هواي تازه  را به بالاي سطح  محصول هدايت نمايد . ( در ارتفاع محصول  ) ضروري است .

 

- آيا بايد سيستم خود را در تابستان  تغيير دهيم؟

در خلال تابستان ، سيستم تهويه مکانيکي  به  تنهايي قادر به تامين دماي  دلخواه  براي گلخانه  نمي باشد . زيرا هواي بيرون بسيار گرم  خواهد بود و بنابراين سيستم وارد کردن هواي خنک ( مثلاً  فن و پد ) بايد پيش بيني گردد.

 

- هنگامي که هواي سرد شده در سیستم فن و پد به گلخانه وارد مي گردد چه اتفاقي روي مي دهد ؟

هواي سرد  پس از ورود به گلخانه و در مسير خود تا هواکش، گرماي گلخانه را جذب کرده به بيرون حمل ميکند .البته اين امروابسته به طراحي سيستم خواهد بود . افزايش جريان هوا با کاهش مقدار نور در گلخانه  مي تواند تغييرات دمايي را درگلخانه کاهش دهد . در صورت امکان استفاده از سايه انداز نقش مهمي در کاهش هزينه تهويه و سرمايش  گلخانه خواهد داشت.

 

- آيا ارتفاع محل گلخانه در عملکرد و طراحي سيستم هاي سرمايش گلخانه عامل مهمي است؟

ظرفيت هوا  براي حمل و خارج نمودن گرماي گلخانه  به وزن آن بستگی دارد  و نه به حجم آن و چون چگالي  هوا د رنقاط مرتفع کم مي شود ، ارتفاع  محل احداث گلخانه نيز در محاسبه  و طراحي  سيستم تهويه موثر است . دراين مناطق  حجم بيشتري از هوا بايد جابجا گردد  تااز لحاظ وزني با شرايط معمولي برابر گردد.

 

- چه تعداد هواکش موردنياز است  و قبل از نصب آنها چه چيزي رابايد بدانم؟

اندازه محاسبه شده  هواکش ، تعداد آنها را هم مشخص مي کند . هوا کش ها نبايد بيش از 5/7 تا 8 متر از يکديگر  فاصله  داشته باشند ( روي ديواري که نصب شده اند) . در صورت امکان هوا کش ها نبايد د رمقابل باد غالب منطقه  نصب شوند . اگر بيش از سه عدد  هواکش نصب مي شوند ، يکي از آنها بايد داراي  سرعت هاي  قابل تنظيم  باشد تاانعطاف  بيشتري در هنگام استفاده داشته باشند . هواکش ها بايد داراي حفاظ باشند . حتي الامکان از هواکشهاي استاندارد  استفاده نمائيد .

 

- پد ( پوشال هاي خنک کننده ) کجا نصب مي شود ؟

پد مي بايست در يک سمت طولي يا عرض گلخانه  نصب  گردد . ارنفاع پد از تقسيم کردن  کل سطح پد ( محاسبه شده)  به طول  گلخانه ( طول محل نصب پد) بدست مي آيد . پدها بايد  طوري ساخته شوند که تعمير و تعويض و سرويس آنها آسان باشد . در صورت امکان محل  نصب پد ها بايد طوري باشد که بتوان د رمواقع لزوم آنها را بست يا باز کرد بدون آنکه نياز به جابجايي پد ها باشد . توصيه مي شود که در صورت  امکان پد ها در قسمت داخلي گلخانه و چسبيده به پنجره جانبي تعبيه گردند . پيوسته بودن پدها  اگر چه بهتر است ولي در موارد خاص مي توان آنها را به صورت مجزا نصب کرد . به شرط آنکه توزيع آنها درست انجام شود .

 

 

 

 

-        اگر پدها بيرون از گلخانه و پشت پنجره نصب شود ، چه بايد کرد ؟

اگر پد در پشت پنجره نصب شود مي بايست حتماً پيوسته باشد .  اگر پد بزرگتر از اندازه پنجره  باشد حداقل به اندازه نصف قسمت اضافي  پد از پنجره  فاصله بگيرد و به وسيله نايلون  فضاي خالي را به پنجره متصل  نمايند  و توصيه مي شود پد در مقابل جهت غالب باد منطقه باشد تا از فشار  کار هوا کش ها کاسته شود .

 

-        آيا لازم است از پرده هاي حايل استفاده کنم؟

چون هواي خنک که از پد خارج شده در طول مسير پد به فن به ازاي هر 5/2 متر به اندازه 30 سانتيمتر بالا ميرود ( با زاويه 7 درجه ) لذا پس از طي مسافتي حدود 20 متر تقريباً از دسترس محصول خارج مي شود . به همين منظور از پرده هايي به نام پرده هاي حايل استفاده مي شود . اين پرده ها شفاف( نايلون ) بوده و به فاصله  9 متر از هم در بالاي  محصول و بصورت عمودي نصب مي گردند .

 

-        آيا سيستم تهويه تابستانه و زمستانه مشابه هم هستند ؟

سيستم تهويه زمستان و تابستان بنا به ضرورتهايي با يکديگر متفاوت هستند  و بايد طوري طراحي شوند که هر يک در زمان خود مورد استفاده قرار گيرند و بتوان از يک وضعيت در وضعيت ديگري قرار گرفت . در سيستم زمستانه نمي توان هواي بيرون را مستقيماً به داخل هدايت کرد  زيرا اثرات منفي بر رشد محصول بجا خواهد گذاشت . در سيستم ياد شده معمولاً هواي سرد بيرون از طريق هواکش جداگانه وارد شده و از طريق يک کانال پلاستيکي در طول گلخانه حرکت کرده و ضمن گرم شدن ، از طريق روزنههايي که تعبيه گرديده است به محيط تزريق مي گردد. ميتوان اين سيستم را با سيستم گردش هوای گلخانه به صورت يک مجموعه به کارگرفت .