عنوان طرح: پروژه بررسي ارزش رجحاني گونه هاي مرتعي مراتع پنج منطقه رويشي ايران در سايت انجدان اراك

-شماره مصوب طرح: 85002-8501-02-170000-100-4

نام ونام‌خانوداگي مجري/مجريان : مصطفي زارع

نام‌و نام‌خانوادگي همكاران: علي فرمهيني ،ضياء آزدو، حميدرضا ميرداودي

محل اجرا: استان مرکزي  - تاريخ شروع: 1385                    - مدت اجرا: 5 سال

چكيده:

   ارزش رجحاني معادل انتخاب گونه هاي مرتعي توسط دام در ماه هاي مختلف فصل چرا مي باشد. دام در زمان چراي آزاد در مراتع رفتار هاي متفاوت از خود نشان مي دهد. اين مطالعه جهت تعيين رفتار چرايي دام و چگونگي انتخاب گونه ها در سالهاي متوالي و ماههاي مختلف فصل چرا انجام گرفت. بدين منظور مطالعه مورد نظر در منطقه اي در در 35 کيلومتری شرق شهرستان اراک ، در دامنه کوههای روستای انجدان انجام شد مراتع منطقه جزء مراتع نيمه استپی استان می باشد. اين مطالعه در سالهاي 1386تا1389 صورت گرفت و جهت انجام مطالعه منطقه اي به وسعت 1 هكتار از ابتنداي سال 86 محصور گرديد و آماربرداري در سالهاي متوالي انجام گرفت. تعيين ارزش رجحاني به سه روش انجام پذيرفت: تعيين ارزش رجحاني ازطريق بررسي رفتار چرايي دام، تعيين ارزش رجحاني از طريق تعيين شاخص رجحان گونه ها و تعيين ارزش رجحاني ازطريق زمان صرف شده براي چراي گونه ها انجام گرفت.جهت مقايسه رفتارهاي چرايي دام با استفاده از طرح بلوك كاملا تصادفي صفات مانگين سرعت دام، طول مسافت پيموده، زمان صرف شده جهت چرا، زمان صرف شده جهت استراحت و زمان صرف شده جهت حركت در 4 سال ، 5 ماه مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفت.همچنين رفتار چرايي دام در شيبهاي مختلف با استفاده از طرح آزمايش فاكتوريل در قالب طرح پايه بلوك كاملا تصادفي در 4 سال 5 ماه(بلوك) و 4 كلاس شيب مورد تجزيه وتحليل قرار گرفت. جهت تعيين ارزش رجحاني با روش شاخص رجحان، سهم گونه در جيره غذايي  5 پايه در داخل و خارج قرق را محاسبه، سپس با تقسيم سهم گونه در خارج بر سهم گونه داخل قرق شاخص رجحان محاسبه مي كنيم و با استفاده از طرح اسپليت پلات در قالب طرح كاملا تصادفي با تجزيه مركب در سال در 4 سال و 5 ماه ، 14 گونه و 5 پايه داخل و خارج قرق مورد تجزيه وتحليل قرار گرفت. جهت تعيين ارزش رجحاني با استفاده از روش زمان سنجي زمان توقف دام بر روي گونه در طول ماههاي فصل چرا و سالهاي امار برداري محاسبه مي كنيم وبا استفاده از طرح بلكوك كاملا تصادفي با تجزيه مركب در سال در 4 سال، 3 ماه(بلوك)، 19 گونه و در صد زمان چرا  تجزيه وتحليل صورت گرفت. تجزيه وتحليل ها ي اماري  با استفاده از نرم افزار آماري SAS  انجام گرفت. صفات رفتارهاي چرايي دام همگي معني دار شدند . رفتار چرايي در  شيبهاي مختلف اثر شيب معني دار شد. بطوريكه شيب كمتر از 5 درصد داراي بيشترين مسافت پيموده شده توسط دام مي باشد.درتعيين ارزش رجحاني  به روش شاخص رجحان اثر گونه معني دار شده است و در روش زمان صرف شده جهت چرا نيز اثر گونه معني دار شد وگونه هاي خوشخوراك و قابل دسترس داراي ارزش رجحاني بالاتر گرديدند.

 هدف:

   ارزش رجحاني يا انتخاب عبارت است از انتخاب يك گياه در مقابل گياه ديگر توسط دام كه عمدتا يك عكس العمل رفتاري است. اين مطالعه جهت تعيين رفتار چرايي دام و چگونگي انتخاب گونه ها در سالهاي متوالي و ماههاي مختلف فصل چرا انجام گرفت.

پيشنهادات حول محور توصيه‌هاي فني- اجرايي و ترويجي به بخش اجرا:

در روش زمان سنجي بدليل اينكه  زمان توقف دام بر روي گونه ها را يادداشت برداري مي كنيم ، مشاهده مي شود كه حجم بيشتري از گونه هاي ليست شده مورد چرا واقع مي شود  و مورد بهره برداري قرار مي گيرد و دام بر اساس در دست بودن و خوشخوراكي سراغ گونه هاي مختلف مي رود ولي در روش توليد ومصرف بدليل اينكه توليد گونه هاي داخل و خارج قرق مد نظر است و قطع مي شود گونه هايي كه كمتر در دسترس هستند و يا خشبي و خاردار هستند داراي شاخص رجحان بالاتر شده و ارزش رجحاني بالاتري را به خود اختصاص مي دهند  بنابراين روش زمان سنجي روش صحيح تر نسبت به روش درصد بهره برداري مي باشد.

 با مقاسه روشهای تعیین ارزش رجحانی روش زمان سنجی روش مناسب تر می باشد و برای تعیین ارزش رجحانی در مناطق مشابه استفاده گردد. با برنامه ريزي مناسب مي توان مراتع آنها به روشهاي زير مديريت نمود.

1-قطعه بندي مرحله اي براي چرا ي مراتع جهت تقویت گونه های دارای ارزش رجحانی بالاتر

2-جلوگيري از ورود دام در آخر فصل تابستان به مرتع جهت فرصت دادن به گياه براي باز سازي ذخاير اندامهاي خود و تولید و ریزش بذر

3- پراكنش مناسب آبشخور در عرصه كه اين امر به تقويت گياهان با خوشخوراكي بالاتر كمك زياد به کمتر هدر رفتن انرزی دام می کند.

 

آزمايش سازگاری ارقام مختلف صنوبر(پوپولتوم مقايسه ای) جهت انتخاب بهترين کلن و معرفي برای اجرا

مجري: غلامرضا گودرزی

همكاران: رفعت الله قاسمي - ضيا آزدو

تاريخ شروع:  1376       مدت اجرا:   1385

مرکز تحقيقات استان مرکزی از سال 1372 با طرح جمع آوری و بررسی کلن های بومی و غير بومی صنوبر مراحل اوليه پژوهش صنوبر يعنی سلکسيون در خزانه های آزمايشی را با 52 کلن صنوبر طی 5 سال آغاز نمود که با توجه به پارامترهای متعدد (قطر, ارتفاع, يکنواختی رشد, حساسيت به آفات و بيماريها, درصد جوانه زنی, درصد زنده مانی و ...) در خزانه , 35 کلن جهت بررسی سازگاری انتخاب گرديدند (گودرزی 1378) .  در طی مرحله سازگاری(پوپولتوم مقايسه ای) 35 کلن (21 کلن تاج بسته و 14 کلن تاج باز) از گونه های P.deltoides ,P.alba ,P. nigra و P.euramericana طی 9 سال مورد بررسی قرار گرفتند که کلن های ذيل حداکثر توليد را داشتند (گودرزی 1386) :

الف – ارقام تاج بسته

1-     کلن P.nigra.56.72             با توليد    54/36        متر مکعب در هکتار در سال با منشاء ترکيه

ب – ارقام تاج باز

1- کلن. P.euramericana verni         با توليد 45/19        m³/ha/year با منشاء دورگه

لذا با توجه به شرايط منطقه و نتايج پژوهش در بين ارقام تاج بسته کلن P.n.56.72 با توليد 5/36 متر مکعب در هکتار در سال و از ارقام تاج باز نيز کلن P.e.verni. با توليد 45/19 متر مکعب در هکتار در سال جهت توسعه و احياء صنوبرستان های استان معرفی می گردد. نظر به اينکه برنامه زراعت چوب در دستور کار بخش های اجرايی قرار گرفته برنامه ريزی جهت تهيه نهال و توزيع اين کلن ها و کاشت و داشت اصولی می تواند در افزايش توليد در واحد سطح و در نهايت افزايش درآمد کمک نمايد لذا با توجه به ارقام در خصوص وضعيت موجود و در صورت حفظ همين سطح در مراحل اوليه می توان با کاشت اين ارقام افزايش کيفی به شرح ذيل داشته باشيم بطوريکه با کاشت اين کلن ها و توليد 5/36 متر مکعب در هکتار در سال نسبت به ارقام بومي با 5/12 متر مکعب در هکتار در سال مي توان 184% افزايش توليد در همين واحد سطح را داشت و  بعبارتی 11688600 هزار ريال اختلاف ارزش ريالی چوب توليد در همين سطح می باشد که خود بيانگر لزوم برنامه ريزی در جهت بهسازی صنوبرستان های استان می باشد.

                  

خصوصيات كلن هاي صنوبر معرفي شده

-         پتانسيل توليد بالا: سه برابر كلن هاي رايج در استان توليد داشته و عمده ترين مشكل صنوبر كاري در استان كه توليد كم بوده را بر طرف مي نمايد.

-         مقاومت در برابر آفات و بيماري ها و تنش هاي محيطي:  با توجه به بررسي 56 كلن در خزانه هاي سلكسيون و 36 كلن در پوپولتوم مقايسه اي در دوره 15 ساله و انتخاب كلن هاي مذكور.

-         كيفيت مناسب تنه وتاج و شاخه بندي: در نتيجه آن افزايش كيفيت چوب توليدي مي باشد

 

عنوان طرح: پروژه بررسي زمان مناسب ورود وخروج دام از مراتع پنج منطقه رويشي ايران در سايت انجدان اراك

-شماره مصوب طرح: 85002-8501-02-170000-100-4

-         نام ونام‌خانوداگي مجري/مجريان : مصطفي زارع

-         نام‌و نام‌خانوادگي همكاران: علي احساني، علي فرمهيني ،ضياء آزدو، حميدرضا ميرداودي

-         محل اجرا: استان مرکزي  - تاريخ شروع: 1385       -مدت اجرا: 5 سال

 

مراتع از گونه هاي گياهي مختلفي تشكيل شده است كه هر يك داراي مراحل رويشي و زايشي متفاوتي مي‏باشند. بنابراين هر يك از گونه‏ها در زمان خاصي از دوره رويش آمادگي چرا داشته و در زمان خاصي نيز بايد چراي آن متوقف شود.گذشته از آن خاک مرتع نيز در زمان هاي معيني آمادگي ورود دام به مرتع را دارد. بدون شناخت اين خصوصيات در يك مرتع تعيين فصل چرا و مديريت چرا و دام مقدور نمي‏باشد. با انجام اين بررسي و تحقيق، امكان تجديد نظر در برنامه مديريت چراي مراتع مناطق داراي پوشش گياهي مشابه فراهم مي‏شود. اين تحقيق در منطقه اي در 35 کيلومتری شرق شهرستان اراک ، كه در دامنه کوههای روستای انجدان واقع شده انجام شد. جزء مراتع نيمه استپی استان می باشدو اين بررسي بمدت 4 سال(1389-1386) اجراء شد. لذا ابتدا فهرست فلورستيك از از گياهان مهم مرتعي در سايت تهيه شد سپس از هرگونه 10 پايه انتخاب گرديد. اطلاعات مربوط به مراحل فنولوژي گياه هر 15 روز در مرحله رويشي و7 روز در مرحله زايشي اندازه گيري گرديد.  در فرم ويژه اي ثبت گرديد.گونه نسبتا خوشخوراک بروموس در اوايل خرداد تا اواخر خرداد ماه گل دهی داشت و در اواسط تيرماه بذردهی داشت. گونه های آسپرولا، کوخيا، بوفونيا در خرداد ماه به گل می روند و دهه اول و دوم مرداد بذر دهی و بذر ريزی دارند. درمنه کوهی  اواسط مرداد ماه به گل می نشيند از دهه سوم شهريور به بعد بذر دهی وبذر ريزی دارند. خاک عرصه از اواخر ارديبهشت ماه بطور نسبی خشک بوده وآمادگی لازم را داشت، پيشنهاد می گردد زمان مناسب ورود دام از اواخر ارديبهشت ماه و اوايل خرداد ماه  انتخاب گردد تا دام هم از علوفه يکساله (گندميان وپهن برگان) استفاده کند و هم متناسب با شروع گلدهی گونه های خوشخوراک مرتع باشد.

اهداف طرح:   - تعيين  زمان آمادگي مرتع براي ورود دام

- تعيين  زمان مناسب خروج دام از مرتع

از مشکلات عمده مراتع ایران، عدم مدیریت چرایی بوده  درنتيجه قسمت اعظم مراتع کشور دارای سیر قهقرایی بوده و از نظر وضعیت در زمره مراتع متوسط تا فقیر و خیلی فقیر محسوب می شود. آمادگی مرتع ایجاب می کند که به گیاهان فرصت داده شود تا مواد غذایی لازم را برای رشد بعدی خود ذخیره نمایند. عدم رعایت این امر موجب تقلیل تدریجی قدرت تولید و زادآوری گیاهان و بالاخره نابودی کامل آنها می گردد. یکی از راه حل های مناسب برای تشخیص زمان بهره برداری از مراتع، استفاده از مطالعه فنولوژی، شناخت و بررسی تاریخ بروز پدیده های زیستی مختلف در گیاهان است.

در منطقه انجدان اراك نيز مشكل عدم مديريت چرايي وجود دارد به دليل اينكه مرتع مشاع حريم روستا بوده حدود 4 سري گله كه هركدام 600-700 راس گوسفند را شامل مي شود در عرصه در حال چرا مي باشند. به دليل مسائل اجتماعي اقتصادي هيچ كدام از دامداران راضي به رعايت ظرفيت چرايي مرتع نمي شوند. ولي با برنامه ريزي مناسب مي توان مراتع آنها به روشهاي زير مديريت نمود.

1-قطعه بندي مرحله اي براي چرا ي مراتع بطوريكه مي توان به آنها توصيه نمود در فصل گرم تابستان دامهاي خود را به مناطق با ارتفاع بالاتر حركت دهند و زمان خروج از مراتع را بهتر رعايت كنند. با توجه به اينكه گياهان يكساله(پهن برگان وگندميان) در اوايل بهار پوشش عمده منطقه را تشكيل مي دهند وقسمت عمده علوفه مورد چرا را تامين مي نمايند براي تنظيم برنامه چرايي و جلوگيري از هدر رفت علوفه آنها بايد زمان مناسب ورود دام به عرصه رعايت گردد تا استفاده بهينه از گياهان يكساله و همچنين توجه به گونه هاي پايا صورت گيرد و با خروج به موقع، زمان لازم براي گياهان چندساله فراهم باشد تا به مرحله بذر دهي و بذر ريزي برسند.

2-جلوگيري از ورود دام در آخر فصل تابستان به مرتع جهت فرصت دادن به گياه براي باز سازي ذخاير اندامهاي خود

3- پراكنش مناسب آبشخور در عرصه كه اين امر به تقويت گياهان با خوشخوراكي بالاتر وتغيير تركيب گونه ها كمك زياد مي كند.

4- دادن علوفه غذايي كمكي به دامداران در خشكسالي و تشويق مرتعداران نمونه

 

نام پروژه: تعيين علوفه قابل برداشت مراتع

مجريان: علي فرمهيني فراهاني – مصطفي زارع

همكاران: حميدرضا ميرداودي-ضياء آزدو- غلامرضا گودرزي

چكيده و دستاورد:

يكي از اصول مديريت مرتع تعيين ظرفيت چرايي مراتع يا تعيين تعداد دام مجاز براي بهره­برداري از عرصه­هاي مرتعي است به گونه­اي که ضمن رسيدن به عملکرد بهينه دام پايداري اکوسيستم مرتعي نيز تضمين گردد. تعيين ظرفيت به عوامل متعددي از جمله مقدار علوفه توليد شده در مرتع، ترجيح برداشت علوفه توسط دام، حد بهره­برداري مجاز از گونه­هاي گياهي ، کيفيت علوفه و درجه سلامت مرتع بستگي دارد. در اين راستا در استان مركزي و در منطقه انجدان پروژه تعيين علوفه قابل برداشت مراتع در غالب چهار طرح تحقيقاتي طي سالهاي 89-85 به انجام رسيد. طبق مطالعات انجام شده در شرايط موجود و چراي آزاد دام تعداد تقريبي 10000 واحد دامي (چهار برابر ظرفيت مرتع) در مراتع انجدان حضور دارند كه اين امر موجب نابودي گونه هاي مرتعي، تخريب خاك، كاهش توليد دام و نهايتا كاهش توان معيشتي     بهره برداران شده است. بطوريكه در شرايط فعلي ميزان توليد علوفه مراتع انجدان نسبت به پتانسيل آن كاهش يافته و بطور متوسط 200 كيلوگرم در هكتار است كه توانائي تغذيه 2500 واحد دامي در دوره 120 روزه چرا از ماه خرداد تا شهريور را دارد. بر اساس پژوهش فوق الذكر در صورتيكه در مراتع انجدان سيستم چرائي تناوبي استراحتي با حد بهره برداري 25 درصد براي گونه هاي علوفه اي كليدي رعايت گردد اين مراتع توان اوليه خود را بازيافته و قادرند تعداد تقريبي 5000 واحد دامي را بدون وارد كردن فشار و تخريب مراتع در فصل چرا تغذيه نمايند.

استان مركزي داراي 900 هزار هكتار مراتع نيمه استپي است كه پژوهش فوق در قسمتي از اين مراتع انجام شده است. با توجه به خصوصيات نسبتا مشابه اقليمي و محيطي اين مراتع، در صورت تاميم نتايج تحقيق فوق الذكر به كل مراتع نيمه استان مي توان تعداد تقريبي 450 هزار واحد دامي را با حداقل فشار وارده بر مراتع تغذيه نمود.  

مطالعه بوم شناسي فردي گياه Camphorosma monspeliacum

در زيستگاههاي شور و قليائي استان مركزي

مجري: كريم غلامي

همكاران: علی فرمهینی  فراهانی , حمیدرضا میرداودی وحجت اله زاهدی پور

تاريخ شروع:  1381       تاريخ خاتمه:   1383

چکيده

    هر نوع عمليات اجرائي جهت بيابان زدائي بايد با توسعه فعاليتهاي تحقيقاتي بويژه شناسائي گونه هاي گياهي بومي و مهم از لحاظ حفاظت خاك، توليد علوفه، سازگاري و مصارف ديگر همراه باشد كه از جمله اين گياهان مي توان به گياه Camphorosma monspeliacum اشاره كرد. سوال اساسي در اين پژوهش در مورد گياه مذكور اين بوده است كه اين گونه  چه خصوصيات فردي دارد و چه رابطه اي با اجزا زنده و غير زنده اكوسيستم خود برقرار ساخته است؟ در اين طرح ابتدا موقعيت  رويشگاه گياه مذكور در سطح منطقه مورد مطالعه تعيين شده است. سپس وضعيت آب و هوا، خاك، پوشش گياهي و خصوصيات ديگر محيطي رويشگاه مورد نظر و خصوصيات فردي گياه از قبيل فنولوژي، ارزش رجحاني و خصوصيات بذر بررسي و مطالعه شده است. نتايج نشان دادند كه وسعت رويشگاه گياه Ca.monspeliacum در منطقه برابر 38713 هكتار است كه در غرب استان مركزي و شرق استان همدان واقع شده است (در كوير ميقان اراك نيز در يك سطح بسيار كم به مساحت يك هكتار اين گياه مشاهده مي شود). بر اساس نتايج حاصله گياه مورد مطالعه گياهي مقاوم به خاكهاي مناطق شور و قليائي بوده و داراي خواص علوفه اي، داروئي و ارزشي زياد در حفاظت خاك مي باشد.

نتايج

   از آنجائيكه كشور ما در ناحيه مناطق خشك و نيمه خشك جهان قرار دارد داراي اراضي شور و قليائي قابل ملاحظه اي مي باشد كه با توسعه كشت گياهاني نظير   Ca. monspeliacum مي توان از لحاظ توليد علوفه، حفاظت خاك و توليدات داروئي اين اراضي را غني نمود.Ca.monspeliacum  گياهي با گسترش سطحي و زادآوري قابل ملاحظه بوده كه كاشت آن در اراضي شور و قليا با بافت خاك متوسط تا سنگين سبب حفاظت خاك و توليد علوفه قابل   ملاحظه اي درقصل پائيز مي گردد. متوسط بارندگي برابر 296 ميليمتر، درجه حرارت 8/11 درجه سانتيگراد، تبخير و تعرق برابر 1566 ميليمتر و اقليم نيمه خشك سرد از خصوصيات آب و هوائي مناسب جهت كشت اين گياه  مي باشد. خاك مناسب جهت كشت گياه مذكور بايد داراي اسيديته حدود 2/9 و هدايت الكتريكي برابر 23 ميلي موس بر سانتيمتر مربع بوده و بافت آن متوسط تا سنگين باشد. اين گياه تا 50 درصد سطح خاك را پوشش داده و توليدي برابر 400 كيلوگرم در هكتار را دارا مي باشد. موسم گلدهي اين گياه تيرماه و زمان بذردهي آن اواسط پائيز مي باشد. قوه ناميه بذر گياه حدود 86 درصد و وزن هزار دانه آن يك گرم مي باشد. مناسبترين عمق كاشت بذر حدود 5/0 سانتيمتر و به ميزان دو كيلوگرم در هكتار بوده و تجديد حيات آن از طريق بذر بسيار خوب صورت مي پذيرد. ساقه اين گياه به صورت افقي و عمودي رشد خوبي داشته كه اين امر باعث افزايش سطح تاج پوشش گياه تا بيش از يك متر مربع هم مي شود. خوشخوراكي گياه مذكور درجه II بوده و در فصل پائيز و بعد از اولين بارندگي پائيزه بخوبي توسط گوسفند و بز چرا مي شود. Ca.monspeliacum داراي مصارف داروئي متعددي نظير درمان بيماريهاي دستگاه تنفسي و مجاري ادراري نيز مي باشد. با نظارت كارشناسان مرتع و مشاركت مردمي مي توان نسبت به بذرپاشي و كشت گياه فوق الذكر در اراضي شور و قليائي اقدام نمود.

 

گونه Camphorosma monspeliacum در رويشگاه مورد مطالعه

بررسي تنوع و ارتباط خصوصيات مورفولوژيکي و فنولوژيکي و تأثير آنها بر عملکرد گل محمدي Rosa damascene Mill.   در مناطق مختلف کشور

 

                                                               مجري: ضياء آزدو                                                                                   

همكاران: علی فرمهینی  فراهانی , حمیدرضا میرداودی وحجت اله زاهدی پور

تاريخ شروع:  1384      تاريخ خاتمه:   1386

گل محمدي با نام علميMill.  Rosa damascena ، از مهمترين گونه هاي معطر و از خانواده Rosaceae و از جنس Rosa و به احتمال زياد دو رگ حاصل از R. galica L. و R. canina L.
مي باشد (گونتر، 1952) مي باشد. از آنجا که تنوع قابل کنترل توسط ژنها از ضرويات برنامه هاي به نژادي براي رسيدن به صفات مطلوب مي باشد، تنوع ژنتيکي در گل محمدي برخي از مناطق کشور مورد بررسي قرار گرفته است (طبايي عقدايي و رضايي، 1381 و 1382). ژنوتيپهاي اين گياه از نظر مورفولوژي، عملکرد و ساير خصوصيات گل تنوع خوبي دارند (طبايي عقدايي وهمکاران، 1383) که اين امر مي تواند مبنايي را براي گزينش کلن و دو رگ گيري بوجود آورد. اين تحقيق با هدف مطالعه توده گل محمدي جمع آوري شده از مناطق مختلف ايران ارائه مي شود تا با ارزيابي تنوع و ويژگيهاي مطلوب مورفولوژي ژنوتيپهاي گوناگون، اطلاعات لازم براي به گزيني و اصلاح ارقام مورد نظر جهت توسعه کشت و کار و بهره برداري بهينه از اين گياه را فراهم مي نمايد.نظر به آنکه مقايسه ميانگين صفات با آزمون دانكن، ژنوتيپها را براساس عملكرد و اجزاء آن و هر يك از صفات مورفولوژيكي در گروهاي مجزا قرار دادٰٰ،  نتايج حاصله در رابطه با اكثر صفات داراي تنوع جغرافيايي است كه به نوبه خودبه تنوعات ژنتيكي نيز منجر شده است و مي توان اينگونه نتيجه گرفت كه تنوع موجود در ژنوتيپها بيشتر تحت تأثير منشأ آنها بوده است.تنوع خوب ژنوتيپهاي اين گياه از نظر مورفولوژي، عملکرد و ساير خصوصيات گل مي تواند مبنايي را براي گزينش کلن و دو رگ گيري بوجود آورد. همچنين ضرورت تحقيقات و مطالعات بيشتر و دقيقتر را در مورد جنبه هاي مختلف گياه شناختي، ژنتيکي، به زراعي و به نژادي، فيزيولوژيکي، فيتوشيميايي و غيره در جهت گزينش ژنوتيپهاي برتر و پايه هاي مقاوم به آفات و سازگار به شرايط محيطي و اصلاح و معرفي ارقام مناسب به منظور افزايش به سمت توليد و عملکرد را آشکارتر مي سازد. بررسي و گزينش ژنوتيپهاي اين گونه در شرايط مختلف آب و هوايي کشور. بکار گيري روشهاي ديگر بررسي تنوع از قبيل مطالعات سيتوژنتيکي (مطالعه کروموزومها)، مولکولي (استفاده ازمارکرها)، بيوشيميايي (ايزوآنزيمها و پروتئينهاي ذخيره اي بذر)، بيوسيستماتيک (مطالعه روي گونه هاي مختلف به روش مولکولي) وکموتاکسونومي (استفاده از ترکيبات موثره اسانس ). ايجاد تنوع از طريق دو رگ گيري و روشهاي درون شيشه اي از قبيل کشت بافت.ايجاد تنوع از طريق موتاسيون با استفاده از موتاژنهاي مختلف (فيزيکي، شيميايي).ايجاد طرح هاي طويل المدت اصلاحي، جهت حفظ و گسترش خزانه ژني مطلوب.استفاده از ساير گونه هاي رز (گونه هاي خودرو وحشي) جهت انتقال صفات مطلوب، به ويژه مقاومت به تنش هاي محيطي (خشکي، شوري و گرما) و ساير صفات از قبيل جوانه زني بذر و تکثير پذيري.

 اقاليم نيمه خشک و نيمه خشک سرد استان با خاک های غير شور  و آهکی با  بافت سبک تا نيمه سنگين مناطق مطلوب اجرای طرح فوق می باشند.

 

استخراج و شناسايي ترکيبهاي شيميايي اسانس گل محمدي در پايه هاي مختلف کشت شده

در استان مرکزي

                                                               مجري: ضياء آزدو                                                                                   

همكاران: علی فرمهینی  فراهانی , حمیدرضا میرداودی وحجت اله زاهدی پور

تاريخ شروع:  1384      تاريخ خاتمه:   1386

چکيده

گل محمدي با نام علميMill  Rosa damascene ، از خانواده  Rosaceaeو از جنس Rosa يکي از مهمترين گونه ها براي توليد عطر گل سرخ است. کشت اين گياه در مناطق آب وهوايي مختلف تأثير زيادي روي مواد ثانويه گل آن خواهد داشت. تاکنون روش هاي متعددي جهت استخراج اسانس و يا گلاب مطرح شده است (روسانو و ديگران، 2005؛ ايرساسلي، 2005؛ طبايي عقدايي و ديگران، 1380؛ طبايي عقدايي و ديگران، 1382). از طرفي تنوع ژنتيكي اساس و پايه افزايش عملكرد گل و مقدار اسانس در واحد سطح مي باشد و عمدتاً متكي بر اصلاح و ايجاد ارقام پُر محصول با خصوصيات و ويژگي هاي كمي و كيفي بالا مي باشد همچنين عمل انتخاب واريته هاي برتر در صورتي امكان پذير است كه براي صفات مختلف تنوع كافي وجود داشته باشد. اين بررسي با هدف ارزيابي تنوع در ژنوتيپهاي گل محمدي جمع آوري شده از استانهاي مختلف کشور از لحاظ عملکرد اسانس و ترکيب هاي موجود در آن و افزايش دامنه تغييرات ژنوتيپي ارقام برتر انجام گرفت. همچنين گزينش ژنوتيپهاي برتر و تأمين اطلاعات ضروري جهت اصلاح و معرفي واريته هاي جديد و نيل به سمت کشت و کار و توليد فرآورده هاي اسانس و افزايش راندمان توليد گياه از دستاوردهاي اين مطالعات مي باشد.نتايج حاصل از مقايسه ميانگين ها در رابطه با تأثير ژنوتيپ بر صفات مورد مطالعه نيز داراي تنوعات جغرافيايي است که به نوبه خود تنوعات ژنتيکي را منجر شده است و مي توان اين گونه نتيجه گرفت که تنوع موجود در ژنوتيپها بيشتر تحت تأثير منشأ آنها بوده است. همچنين با توجه به معني دار بودن تجزيه مرکب اثر سال براي همه صفات مطالعه شده در اين تحقيق، مي توان بيان داشت که زمان نيز يکي از عوامل مؤثر در بروز اختلافات ژنوتيپ گياه گل محمدي مي باشد. اثر متقابل ژنوتيپ * سال نيز معيار ديگري جهت سنجش تأثيرات دو طرفة ژنوتيپ و سال است که در اين تحقيق براي کليه صفات معني دار بود. دلايل متعددي براي وجود تنوع مي تواند وجود داشته باشد که در بسياري از مواقع بروز يک صفت الگوي منطقه اي از ژنوتيپ ها مي باشد، در حالي که فراواني آلل ها يا فنوتيپ سازگار با عرض و طول جغرافيايي شرايط آب و هوايي يا ساير اختلافات ناحيه اي مي باشد. همچنين در اغلب اوقات شرايط محلي (ارتفاع از سطح دريا، ميکرو کليما و . . .) ممکن است شيبي در صفات مورفولوژيک، فيزيولوژيک و بيوشيميايي (که به طور مستقيم با برخي از مارکرهاي مورفولوژيک ارتباط دارند) را باعث گردند، که در حالات فوق تنوع ژنتيکي از الگوي منطقه پيروي مي کند. گاهي نيز تنوع ژنتيکي يا فنوتيپي ممکن است بيان کننده نمونه اي جغرافيايي آشکار نباشد. زيرا که ژنوتيپ هاي گوناگون حاصل توازن فاکتورهاي تکامل (انتخاب، مهاجرت و انحطاط ژنتيکي) حالات بسيار پيچيده از ناهمگني هاي محيطي به انضمام پارامترهاي تحميلي انسان در حال و گذشته است. قابل ذکر است که بر طبق گزارش کاتو و يوکوياما (1992)، با توجه به آنکه ژنوتيپ آذربايجان غربي از نظر اکثريت صفات مورد مطالعه داراي بالاترين مقدار مي باشد مي توان در برنامه هاي اصلاحي آتي، بر روي اين گياه از قلمه هاي موجود اين منطقه به عنوان پايه هاي برتر از نظر عملکرد استفاده کرد و يا اينکه به دليل دارا بودن صفات مطلوب قلمه هاي گل محمدي موجود در استان آذربايجان غربي از آن به عنوان يک خزانه ژني مناسب در بانک ژن نگهداري کرد.

وسعت تنوع در صفات مختلف گل محمدي مناطق مختلف جغرافيايي و اهميت تأثير عوامل ژنتيکي و محيطي و سهم هر کدام در کميت و کيفيت اسانس، ضرورت تحقيقات و مطالعات بيشتر و دقيقتر را در مورد جنبه هاي مختلف گياه شناختي، ژنتيکي، به زراعي و به نژادي، فيزيولوژيکي، فيتوشيميايي و غيره در جهت گزينش ژنوتيپهاي برتر و اصلاح و معرفي ارقام مناسب به منظور افزايش کمي و کيفي محصول اسانس آشکارتر مي سازد.

نتایج: بررسي و گزينش ژنوتيپ هاي اين گونه در شرايط مختلف آب و هوايي کشور.

- بکار گيري روشهاي ديگر بررسي تنوع از قبيل سيتوژنتيکي (مطالعه کروموزومها)، مولکولي (استفاده ازمارکرها)، بيوشيميايي (ايزوآنزيمها و پروتئينهاي ذخيره اي بذر)، بيوسيستماتيک (مطالعه روي گونه هاي مختلف به روش مولکولي) وکموتاکسونومي (استفاده از ترکيبات موثره اسانس ).

- ايجاد تنوع از طريق دو رگ گيري و روشهاي درون شيشه اي از قبيل کشت بافت.

- ايجاد تنوع از طريق موتاسيون با استفاده از موتاژنهاي مختلف (فيزيکي، شيميايي).

- استفاده از ساير گونه­هاي رز (گونه هاي خود رو و وحشي) جهت انتقال صفات مطلوب و توليد اسانس.

- گسترش تحقيقات در جهت بهينه نمودن روشهاي استخراج، تعيين بهترين زمان برداشت، حمل گل و نگهداري گل و اسانس.

- انجام مطالعات هماهنگ در جهت اصلاح صفات مورد مطالعه و ترکيبات اسانس.

 

اقاليم نيمه خشک و نيمه خشک سرد استان با خاک های غير شور  و آهکی با  بافت سبک تا نيمه سنگين مناطق مطلوب اجرای طرح فوق می باشند.

 

بررسي سازگاري ژنوتيپ های گل محمدي Rosa damascena Mill.   در برخی از

استان های کشور

 

                                                               مجري: ضياء آزدو                                                                                   

همكاران: علی فرمهینی  فراهانی , حمیدرضا میرداودی وحجت اله زاهدی پور

تاريخ شروع:  1384      تاريخ خاتمه:   1386

چکيده

 از طرفي تنوع ژنتيكي اساس و پايه افزايش عملكرد گل در واحد سطح مي باشد و عمدتاً متكي بر اصلاح و ايجاد ارقام پُر محصول با خصوصيات و ويژگي هاي كمي و كيفي بالا مي باشد. از طرفي عمل انتخاب واريته هاي برتر و پايه هاي مقاوم به آفات و سازگار به شرايط محيطي در صورتي امكان پذير است كه براي صفات مختلف تنوع كافي وجود داشته باشد و شناسايي ژنوتيپ هايي با پتانسيل هاي مورد نظر کشت و بهره برداري انبوه اين گياه را فراهم مي سازد.

لذا اين بررسي با هدف ارزيابي تنوع موجود در ژنوتيپهاي گل محمدي جمع آوري شده از استانهاي مختلف کشور از لحاظ عملکرد گل و ژنوتيپ هاي سازگار با شرايط محيطي و افزايش دامنه تغييرات ژنوتيپي ارقام برتر انجام گرفت. همچنين گزينش ژنوتيپهاي برتر و تأمين اطلاعات ضروري جهت اصلاح و معرفي واريته هاي جديد و مقاوم و نيل به سمت توليد و افزايش راندمان گياه از اهداف اجراي اين تحقيق مي باشد.

نتايج

تنوع ژنوتيپي مشاهده شده از نظر صفات عملکرد گل و سازگاري دراين تحقيق با گزارشات منتشره شده توسط طبائي عقدائي و همکاران ( 1380) و طبائي عقدائي و همکاران (1382) مطابقت دارد. دلايل متعددي براي وجود تنوعات مي تواند وجود داشته باشد که در بسياري از مواقع بروز يک صفت الگوي منطقه اي از ژنوتيپها مي باشد، در حالي که فراواني آللها يا فنوتيپ، سازگار با عرض و طول جغرافيايي شرايط آب و هوايي يا ساير اختلافات ناحيه اي مي باشد. همچنين در اغلب اوقات شرايط محلي (ارتفاع از سطح دريا، ميکرو کليما و . . .) ممکن است شيبي در صفات مورفولوژيک، فيزيولوژيک و بيوشيميايي (که به طور مستقيم با برخي از مارکرهاي مورفولوژيک ارتباط دارند) را باعث گردند، که در حالات فوق تنوع ژنتيکي از الگوي منطقه پيروي مي کند. گاهي نيز تنوع ژنتيکي يا فنوتيپي ممکن است بيان کننده نمونه اي جغرافيايي آشکار نباشد. زيرا که ژنوتيپهاي گوناگون حاصل توازن فاکتورهاي تکامل (انتخاب، مهاجرت و انحطاط ژنتيکي) حالات بسيار پيچيده از ناهمگني هاي محيطي به انضمام پارامترهاي تحميلي انسان در حال و گذشته است. قابل ذکر است که بر طبق گزارش کاتو و يوکوياما (1992)، مطالعات انجام گرفته پيرامون گياهان زراعي در جهت تعيين الگو پذيري تنوع ژنتيکي و تنوع جغرافيايي و اقليمي، تنوع در برخي صفات را به متفاوت بودن مناطق رويش آنها نسبت داده اند. اما اسپانگنوليتي و کوالست (1987) و اسميت و همکاران (1995) تطابق مناسبي بين تنوع ژنتيکي و تنوع جغرافيايي گزارش نموده اند.  همچنين با توجه به نتايج تجزيه مرکب مبنی بر معنی دار بودن اثر سال براي اکثريت صفات مطالعه شده در اين تحقيق، مي توان بيان داشت که گذشت زمان در بروز اختلافات ژنوتيپ گياه گل محمدي تأثير مي گذارد. اثر متقابل ژنوتيپ * سال نيز معيار ديگري جهت سنجش تأثيرات دو طرفة ژنوتيپ و سال است که در اين تحقيق براي اکثريت صفات معني دار بود.وسعت تنوع در صفات مختلف گل محمدي مناطق مختلف جغرافيايي و اهميت تأثير عوامل ژنتيکي و محيطي و سهم هر کدام در عملکرد گل و سازگاري آن با شرايط محيطي، ضرورت تحقيقات و مطالعات بيشتر و دقيقتر را در مورد جنبه هاي مختلف گياه شناختي، ژنتيکي، به زراعي و به نژادي، فيزيولوژيکي، فيتوشيميايي و غيره در جهت گزينش ژنوتيپهاي برتر و پايه هاي مقاوم به آفات و سازگار به شرايط محيطي و اصلاح و معرفي ارقام مناسب به منظور افزايش به سمت توليد و عملکرد را آشکارتر مي سازد. 

اکثر مناطق کوهستاني وکوهپايه اي مستعد رويش اين گياه هستنداقاليم نيمه خشک و نيمه خشک سرد استان با خاک های غير شور  و آهکی با  بافت سبک تا نيمه سنگين مناطق مطلوب اجرای طرح فوق می باشند.

 

بررسي تنوع و ارتباط خصوصيات مورفولوژيکي و فنولوژيکي و تأثير آنها بر عملکرد گل محمدي Rosa damascene Mill.   در مناطق مختلف کشور

 

                                                               مجري: ضياء آزدو                                                                                   

همكاران: علی فرمهینی  فراهانی , حمیدرضا میرداودی وحجت اله زاهدی پور

تاريخ شروع:  1384      تاريخ خاتمه:   1386

گل محمدي با نام علميMill.  Rosa damascena ، از مهمترين گونه هاي معطر و از خانواده Rosaceae و از جنس Rosa و به احتمال زياد دو رگ حاصل از R. galica L. و R. canina L.
مي باشد (گونتر، 1952) مي باشد. از آنجا که تنوع قابل کنترل توسط ژنها از ضرويات برنامه هاي به نژادي براي رسيدن به صفات مطلوب مي باشد، تنوع ژنتيکي در گل محمدي برخي از مناطق کشور مورد بررسي قرار گرفته است (طبايي عقدايي و رضايي، 1381 و 1382). ژنوتيپهاي اين گياه از نظر مورفولوژي، عملکرد و ساير خصوصيات گل تنوع خوبي دارند (طبايي عقدايي وهمکاران، 1383) که اين امر مي تواند مبنايي را براي گزينش کلن و دو رگ گيري بوجود آورد. اين تحقيق با هدف مطالعه توده گل محمدي جمع آوري شده از مناطق مختلف ايران ارائه مي شود تا با ارزيابي تنوع و ويژگيهاي مطلوب مورفولوژي ژنوتيپهاي گوناگون، اطلاعات لازم براي به گزيني و اصلاح ارقام مورد نظر جهت توسعه کشت و کار و بهره برداري بهينه از اين گياه را فراهم مي نمايد.نظر به آنکه مقايسه ميانگين صفات با آزمون دانكن، ژنوتيپها را براساس عملكرد و اجزاء آن و هر يك از صفات مورفولوژيكي در گروهاي مجزا قرار دادٰٰ،  نتايج حاصله در رابطه با اكثر صفات داراي تنوع جغرافيايي است كه به نوبه خودبه تنوعات ژنتيكي نيز منجر شده است و مي توان اينگونه نتيجه گرفت كه تنوع موجود در ژنوتيپها بيشتر تحت تأثير منشأ آنها بوده است.تنوع خوب ژنوتيپهاي اين گياه از نظر مورفولوژي، عملکرد و ساير خصوصيات گل مي تواند مبنايي را براي گزينش کلن و دو رگ گيري بوجود آورد. همچنين ضرورت تحقيقات و مطالعات بيشتر و دقيقتر را در مورد جنبه هاي مختلف گياه شناختي، ژنتيکي، به زراعي و به نژادي، فيزيولوژيکي، فيتوشيميايي و غيره در جهت گزينش ژنوتيپهاي برتر و پايه هاي مقاوم به آفات و سازگار به شرايط محيطي و اصلاح و معرفي ارقام مناسب به منظور افزايش به سمت توليد و عملکرد را آشکارتر مي سازد. بررسي و گزينش ژنوتيپهاي اين گونه در شرايط مختلف آب و هوايي کشور. بکار گيري روشهاي ديگر بررسي تنوع از قبيل مطالعات سيتوژنتيکي (مطالعه کروموزومها)، مولکولي (استفاده ازمارکرها)، بيوشيميايي (ايزوآنزيمها و پروتئينهاي ذخيره اي بذر)، بيوسيستماتيک (مطالعه روي گونه هاي مختلف به روش مولکولي) وکموتاکسونومي (استفاده از ترکيبات موثره اسانس ). ايجاد تنوع از طريق دو رگ گيري و روشهاي درون شيشه اي از قبيل کشت بافت.ايجاد تنوع از طريق موتاسيون با استفاده از موتاژنهاي مختلف (فيزيکي، شيميايي).ايجاد طرح هاي طويل المدت اصلاحي، جهت حفظ و گسترش خزانه ژني مطلوب.استفاده از ساير گونه هاي رز (گونه هاي خودرو وحشي) جهت انتقال صفات مطلوب، به ويژه مقاومت به تنش هاي محيطي (خشکي، شوري و گرما) و ساير صفات از قبيل جوانه زني بذر و تکثير پذيري.

 اقاليم نيمه خشک و نيمه خشک سرد استان با خاک های غير شور  و آهکی با  بافت سبک تا نيمه سنگين مناطق مطلوب اجرای طرح فوق می باشند.

 

استخراج و شناسايي ترکيبهاي شيميايي اسانس گل محمدي در پايه هاي مختلف کشت شده

در استان مرکزي

                                                               مجري: ضياء آزدو                                                                                   

همكاران: علی فرمهینی  فراهانی , حمیدرضا میرداودی وحجت اله زاهدی پور

تاريخ شروع:  1384      تاريخ خاتمه:   1386

چکيده

گل محمدي با نام علميMill  Rosa damascene ، از خانواده  Rosaceaeو از جنس Rosa يکي از مهمترين گونه ها براي توليد عطر گل سرخ است. کشت اين گياه در مناطق آب وهوايي مختلف تأثير زيادي روي مواد ثانويه گل آن خواهد داشت. تاکنون روش هاي متعددي جهت استخراج اسانس و يا گلاب مطرح شده است (روسانو و ديگران، 2005؛ ايرساسلي، 2005؛ طبايي عقدايي و ديگران، 1380؛ طبايي عقدايي و ديگران، 1382). از طرفي تنوع ژنتيكي اساس و پايه افزايش عملكرد گل و مقدار اسانس در واحد سطح مي باشد و عمدتاً متكي بر اصلاح و ايجاد ارقام پُر محصول با خصوصيات و ويژگي هاي كمي و كيفي بالا مي باشد همچنين عمل انتخاب واريته هاي برتر در صورتي امكان پذير است كه براي صفات مختلف تنوع كافي وجود داشته باشد. اين بررسي با هدف ارزيابي تنوع در ژنوتيپهاي گل محمدي جمع آوري شده از استانهاي مختلف کشور از لحاظ عملکرد اسانس و ترکيب هاي موجود در آن و افزايش دامنه تغييرات ژنوتيپي ارقام برتر انجام گرفت. همچنين گزينش ژنوتيپهاي برتر و تأمين اطلاعات ضروري جهت اصلاح و معرفي واريته هاي جديد و نيل به سمت کشت و کار و توليد فرآورده هاي اسانس و افزايش راندمان توليد گياه از دستاوردهاي اين مطالعات مي باشد.نتايج حاصل از مقايسه ميانگين ها در رابطه با تأثير ژنوتيپ بر صفات مورد مطالعه نيز داراي تنوعات جغرافيايي است که به نوبه خود تنوعات ژنتيکي را منجر شده است و مي توان اين گونه نتيجه گرفت که تنوع موجود در ژنوتيپها بيشتر تحت تأثير منشأ آنها بوده است. همچنين با توجه به معني دار بودن تجزيه مرکب اثر سال براي همه صفات مطالعه شده در اين تحقيق، مي توان بيان داشت که زمان نيز يکي از عوامل مؤثر در بروز اختلافات ژنوتيپ گياه گل محمدي مي باشد. اثر متقابل ژنوتيپ * سال نيز معيار ديگري جهت سنجش تأثيرات دو طرفة ژنوتيپ و سال است که در اين تحقيق براي کليه صفات معني دار بود. دلايل متعددي براي وجود تنوع مي تواند وجود داشته باشد که در بسياري از مواقع بروز يک صفت الگوي منطقه اي از ژنوتيپ ها مي باشد، در حالي که فراواني آلل ها يا فنوتيپ سازگار با عرض و طول جغرافيايي شرايط آب و هوايي يا ساير اختلافات ناحيه اي مي باشد. همچنين در اغلب اوقات شرايط محلي (ارتفاع از سطح دريا، ميکرو کليما و . . .) ممکن است شيبي در صفات مورفولوژيک، فيزيولوژيک و بيوشيميايي (که به طور مستقيم با برخي از مارکرهاي مورفولوژيک ارتباط دارند) را باعث گردند، که در حالات فوق تنوع ژنتيکي از الگوي منطقه پيروي مي کند. گاهي نيز تنوع ژنتيکي يا فنوتيپي ممکن است بيان کننده نمونه اي جغرافيايي آشکار نباشد. زيرا که ژنوتيپ هاي گوناگون حاصل توازن فاکتورهاي تکامل (انتخاب، مهاجرت و انحطاط ژنتيکي) حالات بسيار پيچيده از ناهمگني هاي محيطي به انضمام پارامترهاي تحميلي انسان در حال و گذشته است. قابل ذکر است که بر طبق گزارش کاتو و يوکوياما (1992)، با توجه به آنکه ژنوتيپ آذربايجان غربي از نظر اکثريت صفات مورد مطالعه داراي بالاترين مقدار مي باشد مي توان در برنامه هاي اصلاحي آتي، بر روي اين گياه از قلمه هاي موجود اين منطقه به عنوان پايه هاي برتر از نظر عملکرد استفاده کرد و يا اينکه به دليل دارا بودن صفات مطلوب قلمه هاي گل محمدي موجود در استان آذربايجان غربي از آن به عنوان يک خزانه ژني مناسب در بانک ژن نگهداري کرد.

وسعت تنوع در صفات مختلف گل محمدي مناطق مختلف جغرافيايي و اهميت تأثير عوامل ژنتيکي و محيطي و سهم هر کدام در کميت و کيفيت اسانس، ضرورت تحقيقات و مطالعات بيشتر و دقيقتر را در مورد جنبه هاي مختلف گياه شناختي، ژنتيکي، به زراعي و به نژادي، فيزيولوژيکي، فيتوشيميايي و غيره در جهت گزينش ژنوتيپهاي برتر و اصلاح و معرفي ارقام مناسب به منظور افزايش کمي و کيفي محصول اسانس آشکارتر مي سازد.

نتایج: بررسي و گزينش ژنوتيپ هاي اين گونه در شرايط مختلف آب و هوايي کشور.

- بکار گيري روشهاي ديگر بررسي تنوع از قبيل سيتوژنتيکي (مطالعه کروموزومها)، مولکولي (استفاده ازمارکرها)، بيوشيميايي (ايزوآنزيمها و پروتئينهاي ذخيره اي بذر)، بيوسيستماتيک (مطالعه روي گونه هاي مختلف به روش مولکولي) وکموتاکسونومي (استفاده از ترکيبات موثره اسانس ).

- ايجاد تنوع از طريق دو رگ گيري و روشهاي درون شيشه اي از قبيل کشت بافت.

- ايجاد تنوع از طريق موتاسيون با استفاده از موتاژنهاي مختلف (فيزيکي، شيميايي).

- استفاده از ساير گونه­هاي رز (گونه هاي خود رو و وحشي) جهت انتقال صفات مطلوب و توليد اسانس.

- گسترش تحقيقات در جهت بهينه نمودن روشهاي استخراج، تعيين بهترين زمان برداشت، حمل گل و نگهداري گل و اسانس.

- انجام مطالعات هماهنگ در جهت اصلاح صفات مورد مطالعه و ترکيبات اسانس.

 

اقاليم نيمه خشک و نيمه خشک سرد استان با خاک های غير شور  و آهکی با  بافت سبک تا نيمه سنگين مناطق مطلوب اجرای طرح فوق می باشند.

 

بررسي سازگاري ژنوتيپ های گل محمدي Rosa damascena Mill.   در برخی از

استان های کشور

 

                                                               مجري: ضياء آزدو                                                                                   

همكاران: علی فرمهینی  فراهانی , حمیدرضا میرداودی وحجت اله زاهدی پور

تاريخ شروع:  1384      تاريخ خاتمه:   1386

چکيده

 از طرفي تنوع ژنتيكي اساس و پايه افزايش عملكرد گل در واحد سطح مي باشد و عمدتاً متكي بر اصلاح و ايجاد ارقام پُر محصول با خصوصيات و ويژگي هاي كمي و كيفي بالا مي باشد. از طرفي عمل انتخاب واريته هاي برتر و پايه هاي مقاوم به آفات و سازگار به شرايط محيطي در صورتي امكان پذير است كه براي صفات مختلف تنوع كافي وجود داشته باشد و شناسايي ژنوتيپ هايي با پتانسيل هاي مورد نظر کشت و بهره برداري انبوه اين گياه را فراهم مي سازد.

لذا اين بررسي با هدف ارزيابي تنوع موجود در ژنوتيپهاي گل محمدي جمع آوري شده از استانهاي مختلف کشور از لحاظ عملکرد گل و ژنوتيپ هاي سازگار با شرايط محيطي و افزايش دامنه تغييرات ژنوتيپي ارقام برتر انجام گرفت. همچنين گزينش ژنوتيپهاي برتر و تأمين اطلاعات ضروري جهت اصلاح و معرفي واريته هاي جديد و مقاوم و نيل به سمت توليد و افزايش راندمان گياه از اهداف اجراي اين تحقيق مي باشد.

نتايج

تنوع ژنوتيپي مشاهده شده از نظر صفات عملکرد گل و سازگاري دراين تحقيق با گزارشات منتشره شده توسط طبائي عقدائي و همکاران ( 1380) و طبائي عقدائي و همکاران (1382) مطابقت دارد. دلايل متعددي براي وجود تنوعات مي تواند وجود داشته باشد که در بسياري از مواقع بروز يک صفت الگوي منطقه اي از ژنوتيپها مي باشد، در حالي که فراواني آللها يا فنوتيپ، سازگار با عرض و طول جغرافيايي شرايط آب و هوايي يا ساير اختلافات ناحيه اي مي باشد. همچنين در اغلب اوقات شرايط محلي (ارتفاع از سطح دريا، ميکرو کليما و . . .) ممکن است شيبي در صفات مورفولوژيک، فيزيولوژيک و بيوشيميايي (که به طور مستقيم با برخي از مارکرهاي مورفولوژيک ارتباط دارند) را باعث گردند، که در حالات فوق تنوع ژنتيکي از الگوي منطقه پيروي مي کند. گاهي نيز تنوع ژنتيکي يا فنوتيپي ممکن است بيان کننده نمونه اي جغرافيايي آشکار نباشد. زيرا که ژنوتيپهاي گوناگون حاصل توازن فاکتورهاي تکامل (انتخاب، مهاجرت و انحطاط ژنتيکي) حالات بسيار پيچيده از ناهمگني هاي محيطي به انضمام پارامترهاي تحميلي انسان در حال و گذشته است. قابل ذکر است که بر طبق گزارش کاتو و يوکوياما (1992)، مطالعات انجام گرفته پيرامون گياهان زراعي در جهت تعيين الگو پذيري تنوع ژنتيکي و تنوع جغرافيايي و اقليمي، تنوع در برخي صفات را به متفاوت بودن مناطق رويش آنها نسبت داده اند. اما اسپانگنوليتي و کوالست (1987) و اسميت و همکاران (1995) تطابق مناسبي بين تنوع ژنتيکي و تنوع جغرافيايي گزارش نموده اند.  همچنين با توجه به نتايج تجزيه مرکب مبنی بر معنی دار بودن اثر سال براي اکثريت صفات مطالعه شده در اين تحقيق، مي توان بيان داشت که گذشت زمان در بروز اختلافات ژنوتيپ گياه گل محمدي تأثير مي گذارد. اثر متقابل ژنوتيپ * سال نيز معيار ديگري جهت سنجش تأثيرات دو طرفة ژنوتيپ و سال است که در اين تحقيق براي اکثريت صفات معني دار بود.وسعت تنوع در صفات مختلف گل محمدي مناطق مختلف جغرافيايي و اهميت تأثير عوامل ژنتيکي و محيطي و سهم هر کدام در عملکرد گل و سازگاري آن با شرايط محيطي، ضرورت تحقيقات و مطالعات بيشتر و دقيقتر را در مورد جنبه هاي مختلف گياه شناختي، ژنتيکي، به زراعي و به نژادي، فيزيولوژيکي، فيتوشيميايي و غيره در جهت گزينش ژنوتيپهاي برتر و پايه هاي مقاوم به آفات و سازگار به شرايط محيطي و اصلاح و معرفي ارقام مناسب به منظور افزايش به سمت توليد و عملکرد را آشکارتر مي سازد. 

اکثر مناطق کوهستاني وکوهپايه اي مستعد رويش اين گياه هستنداقاليم نيمه خشک و نيمه خشک سرد استان با خاک های غير شور  و آهکی با  بافت سبک تا نيمه سنگين مناطق مطلوب اجرای طرح فوق می باشند.

 

بررسي تنوع و ارتباط خصوصيات مورفولوژيکي و فنولوژيکي و تأثير آنها بر عملکرد گل محمدي Rosa damascene Mill.   در مناطق مختلف کشور

 

                                                               مجري: ضياء آزدو                                                                                   

همكاران: علی فرمهینی  فراهانی , حمیدرضا میرداودی وحجت اله زاهدی پور

تاريخ شروع:  1384      تاريخ خاتمه:   1386

گل محمدي با نام علميMill.  Rosa damascena ، از مهمترين گونه هاي معطر و از خانواده Rosaceae و از جنس Rosa و به احتمال زياد دو رگ حاصل از R. galica L. و R. canina L.
مي باشد (گونتر، 1952) مي باشد. از آنجا که تنوع قابل کنترل توسط ژنها از ضرويات برنامه هاي به نژادي براي رسيدن به صفات مطلوب مي باشد، تنوع ژنتيکي در گل محمدي برخي از مناطق کشور مورد بررسي قرار گرفته است (طبايي عقدايي و رضايي، 1381 و 1382). ژنوتيپهاي اين گياه از نظر مورفولوژي، عملکرد و ساير خصوصيات گل تنوع خوبي دارند (طبايي عقدايي وهمکاران، 1383) که اين امر مي تواند مبنايي را براي گزينش کلن و دو رگ گيري بوجود آورد. اين تحقيق با هدف مطالعه توده گل محمدي جمع آوري شده از مناطق مختلف ايران ارائه مي شود تا با ارزيابي تنوع و ويژگيهاي مطلوب مورفولوژي ژنوتيپهاي گوناگون، اطلاعات لازم براي به گزيني و اصلاح ارقام مورد نظر جهت توسعه کشت و کار و بهره برداري بهينه از اين گياه را فراهم مي نمايد.نظر به آنکه مقايسه ميانگين صفات با آزمون دانكن، ژنوتيپها را براساس عملكرد و اجزاء آن و هر يك از صفات مورفولوژيكي در گروهاي مجزا قرار دادٰٰ،  نتايج حاصله در رابطه با اكثر صفات داراي تنوع جغرافيايي است كه به نوبه خودبه تنوعات ژنتيكي نيز منجر شده است و مي توان اينگونه نتيجه گرفت كه تنوع موجود در ژنوتيپها بيشتر تحت تأثير منشأ آنها بوده است.تنوع خوب ژنوتيپهاي اين گياه از نظر مورفولوژي، عملکرد و ساير خصوصيات گل مي تواند مبنايي را براي گزينش کلن و دو رگ گيري بوجود آورد. همچنين ضرورت تحقيقات و مطالعات بيشتر و دقيقتر را در مورد جنبه هاي مختلف گياه شناختي، ژنتيکي، به زراعي و به نژادي، فيزيولوژيکي، فيتوشيميايي و غيره در جهت گزينش ژنوتيپهاي برتر و پايه هاي مقاوم به آفات و سازگار به شرايط محيطي و اصلاح و معرفي ارقام مناسب به منظور افزايش به سمت توليد و عملکرد را آشکارتر مي سازد. بررسي و گزينش ژنوتيپهاي اين گونه در شرايط مختلف آب و هوايي کشور. بکار گيري روشهاي ديگر بررسي تنوع از قبيل مطالعات سيتوژنتيکي (مطالعه کروموزومها)، مولکولي (استفاده ازمارکرها)، بيوشيميايي (ايزوآنزيمها و پروتئينهاي ذخيره اي بذر)، بيوسيستماتيک (مطالعه روي گونه هاي مختلف به روش مولکولي) وکموتاکسونومي (استفاده از ترکيبات موثره اسانس ). ايجاد تنوع از طريق دو رگ گيري و روشهاي درون شيشه اي از قبيل کشت بافت.ايجاد تنوع از طريق موتاسيون با استفاده از موتاژنهاي مختلف (فيزيکي، شيميايي).ايجاد طرح هاي طويل المدت اصلاحي، جهت حفظ و گسترش خزانه ژني مطلوب.استفاده از ساير گونه هاي رز (گونه هاي خودرو وحشي) جهت انتقال صفات مطلوب، به ويژه مقاومت به تنش هاي محيطي (خشکي، شوري و گرما) و ساير صفات از قبيل جوانه زني بذر و تکثير پذيري.

 اقاليم نيمه خشک و نيمه خشک سرد استان با خاک های غير شور  و آهکی با  بافت سبک تا نيمه سنگين مناطق مطلوب اجرای طرح فوق می باشند.

   بررسی سازگاری و عملکرد پرونانس های گونه های صنعتی اکاليپتوس در نواحي مختلف اکولوژيکی ايران

مجري : غلامرضا گودرزي

واحد اجرا :  مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي استان مرکزي

محل اجرا :  شهرستان ساوه و محلات

 

ميزان توليد چوب در جنگلهاي طبيعي جهان به علتهاي گوناگون، منجمله تخريب جنگلها، چراي دام، آتش سوزي و بلاهاي طبيعي، دخالتهاي غير علمي انسان،‌ جنگ، مشكلات اقتصادي و اجتماعي مردم محلي، قاچاق چوب و تبديل جنگلها به اراضي كشاورزي، سير نزولي پيدا كرده است و ضرورت تامين چوب از جنگلكاريها بيش از پيش احساس مي شود. يكي از راههاي افزايش توليد چوب، جنگلكاري با استفاده از گونه هاي سريع الرشد غير بومي است كه هم اكنون در بسياري از كشورهاي منطقه معتدله و گرمسيري جهان معمول و روبه گسترش است. اكاليپتوس از جمله درختاني است كه قادر است با رشد سريع خود، در مدت كوتاهي به ميزان قابل توجهي چوب و ساير محصولات فرعي توليد نمايد.

با توجه به اينكه جنگلهاي بومي به طور ميانگين ساليانه در حدود 5/0 مترمكعب در هكتار چوب توليد مي كنند و گونه هاي سريع الرشد غير بومي ساليانه درحدود 25 تا 30 مترمكعب در هكتار توليد دارند، مي توان با كاشت درختان غير بومي سريع الرشد علاوه بر كوناه كردن دوره بهره برداري، درآمد بيشتري نيز كسب نمود (بازگشت سريع سرمايه).  اكاليپتوسها علاوه بر توليد چوب صنعتي، به ويژه خمير كاغذ، از ساير محصولات آن در توليد عسل، مواد داروئي و شيميايي (اكاليپتول، سينئول وغيره) استفاده كرد. با توجه به مقاومت برخي از گونه هاي اكاليپتوس به خشكي و شوري، اهميت آنها از نظر حفظ آب و خاك بر هيچكش پوشيده نمي ماند. برخي از گونه هاي اكاليپتوس نيز به علت دارا بودن تاج زيبا در فضاي سبز و پارك سازي بكار مي روند.

توجه به انتخاب گونه و پرونانس هاي با حساسيت كمتر در مقابل سرما در مناطقي از استان كه پتانسيل كشت اكاليپتوس را دارند از اهميت بالايي برخوردار مي باشد و ساليانه از هدر رفت اعتبارات و زمان در مناطق شهري و جنگلكاري ها جهت باز كاشت جلو گيري مي شود ضمن اينكه چشم انداز هاي نا مطلوب كه در آغاز هر سال و بعد از فصل سرما ديده مي شود نيز از بين مي رود.

گونه هاي E. camaldulensis  و E. surgntii براي شهرستان ساوه مناسب مي باشند.

محل اجراي طرح مي تواند به عنوان باغ بذر جهت توليد نهال استفاده گردد. اين گونه ها جهت توسعه جنگلكاري و ايجاد فضاي سبز در شهرستان ساوه و بطور محدود تري در شهرستان محلات و دليجان مي توانند بكار گرفته شوند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عنوان طرح/ پروژه: تعيين اشکال ناهمواريها، خصوصيات فيزيکي، شيميائي و مينرالوژيکي شنزارهاي

                           استان مركزي

شماره مصوب: 84026-0000-02-170000-100-01

واحد اجرا: مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان مركزي                                                          

محل اجرا: استان مركزي

نام هماهنگ كننده/ مجري مسئول/مجري: حميدرضا عباسي / علي فرمهيني فراهاني

سال شروع: 1384               

سال خاتمه: 1388

 

اهميت، ضرورت، اهداف و روش تحقيق:

تشکيل و تجمع تپه هاي ماسه اي يکي از ويژگيهاي مناطق خشک و فراخشک مي باشد. اين رسوبات حدود 6 درصد سطح خشکي هاي کره زمين و 20 درصد مناطق خشک دنيا را پوشش داده اند. شناسائي محدوده شنزارها و بررسي خصوصيات و ويژگيهاي اين مناطق از اصول کار جهت منشاء يابي و تثبيت شنهاي روان مي باشد. در طرح حاضر ابتدا محدوده شنزارهاي استان مرکزي و اشکال ناهمواريهاي ماسه اي آن تعيين شده است. اشكال ناهمواريها بر اساس دستورالعمل ملي مشتمل بر 9 شكل بارخان، پيكان ماسه اي، نبكا، تل ماسه اي، سيف، هرمهاي ماسه اي، ارگ، پهنه هاي ماسه اي و سيلك بر روي        نقشه هاي 250000/1 تفكيك شده است. سپس از مناطق مختلف شنزارهاي استان نمونه هاي ماسه برداشت شده و خصوصيات فيزيکي، شيميائي، مورفولوژيکي و مينرالوژيکي آنها در آزمايشگاه اندازه گيري شده است. دانه بندي، PH ، EC ، بافت، درصد آهک و گچ، وضعيت سطحي و شکل دانه ها و  نوع کاني هاي ماسه ها از فاکتورهاي مورد بررسي در اين پژوهش بوده اند.  

نتايج:

بر اساس نتايج حاصله مساحت شنزارهاي استان مرکزي 780 هکتار مي باشد که در شمال کوير ميقان اراک (441 هکتار) و حاشيه شهر مامونيه  (339 هکتار) پراکنش دارند. در شنزار کوير ميقان عوارض ماسه اي بصورت نبکا و سيف مشاهده شده و ميزان هدايت الکتريکي آنها بين 6/5 الي 5/42 دسي زيمنس بر متر و  PHحدود 8 الي 7/8 متغيرمي باشد. دانه بندي شنزار کوير ميقان نشان داد كه اغلب دانه ها نامنظم، سائيده شده و گرد مي باشند و درخشندگي خاصي ندارند و عمدتا در دامنه قطري 25/0 الي 5/0 ميليمتر قرار دارند. در شنزار مامونيه عوارض ماسه اي بصورت نبکا مشاهده مي شود و ميزان هدايت الکتريکي برابر 3/5 و  PHحدود 9/7 مي باشد. رسوبات ماسه اي مامونيه نيز نامنظم بوده و اغلب دانه ها سائيده شده، گرد و مات مي باشند و دامنه قطري ذرات عمدتا بين 25/0 الي 5/0 ميليمتر مي باشد.

دستورالعمل فني و توصيه ترويجي:

فرسايش بادي و تشكيل ماسه زارها از عوامل تخريب و بدون استفاده شدن اراضي كشاورزي و مرتعي مي باشند. با رعايت اصول بهره برداري صحيح نظير عدم شخم نامناسب اراضي زراعي و جلوگيري از چراي مفرط بايد از لخت شدن اراضي و به دنبال آن فرسايش بادي جلوگيري نمود. تثبيت ماسه زارها بوسيله مبارزات بيولوژيك و مكانيكي نيز از توسعه و پيشروي شنهاي روان و تخريب اراضي جلوگيري مي نمايد.

ويژگي مناطق كاربرد توصيه ترويجي:

 

ژدر كليه اراضي زراعي و مرتعي تحت بهره برداري غير اصولي و مناطق رسوب ماسه استان مركز

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

 ارزيابي و تهيه نقشه بيابانزائي با روش فائو و يونپ در حوضه هاي آبخيز شازند و كوير ميقان استان مركزي

شماره مصوب: 83024-0000-04-170000-100-01

واحد اجرا: مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان مركزي                                                          

محل اجرا: استان مركزي

نام هماهنگ كننده/ مجري مسئول/مجري: محمد درويش / علي فرمهيني فراهاني

سال شروع: 1383               

سال خاتمه: 1387

 

اهميت، ضرورت، اهداف و روش تحقيق:

بيابانزائي معضلي جهاني بوده و اغلب كشورهاي خشك و نيمه خشك از جمله ايران با اين پديده مواجه مي باشند. بيابانزائي محدوديتهاي بسياري از لحاظ كشاورزي، تأمين مواد غذائي، پرورش دام، توسعه صنعت و ارائه هزينه هاي خدماتي ايجاد     مي نمايد. فروپاشي شيوه هاي معيشت دامداران و كشاورزان و مهاجرت از نتايج بيابانزائي مي باشد. يكي از مناسبترين روشها جهت ارزيابي بيابانزائي روش فائو و يونپ مي باشد که در آن فرآيندهاي متعددي جهت ارزيابي بيابانزائي بررسي و مطالعه    مي گردد. زوال پوشش گياهي، فرسايش آبي، فرسايش بادي، افت کمي و کيفي منابع آب و شور شدن خاک به همراه فشار دام و جمعيت بر روي محيط زيست فرآيندهاي اصلي مورد مطالعه در اين تحقيق بوده اند. جهت ارزيابي و ترسيم نقشه هاي بيابانزائي حوضه هاي آبخيز کوير ميقان و شازند ابتدا فرآيندهاي مذکور از سه جنبه وضعيت کنوني، سرعت و استعداد طبيعي بياباني شدن بررسي شده و سپس نتايج حاصله تلفيق گرديده است.

 نتايج:

بر اساس نتايج حاصله در حوضه آبخيز کوير ميقان به ترتيب 125853 هکتار (23%) اراضي در کلاس ناچيز، 251504 هکتار (47%) در کلاس متوسط و 153753 هکتار (30) در کلاس شديد بيابانزائي قرارگرفته اند. در حوضه آبخيز شازند نيز به ترتيب 116466 هکتار (20%) اراضي در کلاس ناچيز، 273240 هکتار (48%) در کلاس متوسط و 179723 هکتار (32%) اراضي در کلاس شديد بيابانزائي قرار گرفته اند. زوال پوشش گياهي و فرسايش آبي از عوامل اصلي بيابانزائي در اين حوضه ها بوده و فشار چراي دام عامل اصلي تشديد بيابانزائي مي باشد.  نتايج حاصله بستري پايه و مناسب در راستای شناخت بهتر و مبارزه صحيح تر با پديده بيابانزائي در منطقه مورد مطالعه ارائه داده و نقشه هاي توليدي ابزاری کارآمد جهت برنامه ريزي و آمايش پايدارتر اراضي منطقه می باشند.

دستورالعمل فني و توصيه ترويجي:

بر اساس نتايج اين پژوهش بايستي در مناطق داراي بيابانزائي بسيار شديد و شديد حتي الامكان از ورود دام به مراتع جلوگيري نموده و مانع توسعه بي رويه اراضي كشاورزي گرديد. در اراضي داراي بيابانزائي متوسط و ناچيز نيز بايد با احتياط از اراضي بهره برداري نمود تا وضعيت بيابانزائي اين قبيل اراضي شديد نگردد.

ويژگي مناطق كاربرد توصيه ترويجي:

در كليه اراضي حوضه هاي آبخيز شازند و كوير ميقان و ساير مناطق باخصوصيات مشابه در استان مركزي.