جزءهای جامد

  کانیها

خاک از دو جزء جامد تشکیل شده، نخست کانیهای خاک که حاصل هوادیدگی سنگها است و دیگری ماده های آلی که از گیاهان و میکروارگانیسم ها به دست می آیند. هنگامی که سنگها در مجاورت آب، هوا و موجودهای زنده قرار می گیرند تغییر می یابند. این دگرگونیها را می توان هوادیدگی نامید. هوادیدگی عبارت است از جداشدن ذره های منفرد کانی از سنگ، تغییر و انهدام آنها و نیز به هم پیوستن دوباره آنها برای تشکیل یک کانی جدید است. کانیهای تشکیل دهنده خاکها و سنگها تقریبا همیشه مشخص اند. این ماده ها بلورهایی هستند که در ترکیب آنها اکسیژن، سیلیسیم و آلومینیوم وجود داشته و گاهی مقدار چشمگیری آهن، کلسیم، پتاسیم یا منیزیم نیز در آنها یافت می شود. مهمترین نتیجه هوادیدگی ایجاد مقدار زیادی کانیهای رسی است. این کانیها ذره های بسیار ریزی هستند که در سطح خود آب، ماده های آلی و عنصرهای غذایی مورد نیاز را نگه می دارند، که از این رو به آنها سطح فعال گفته می شود زیرا فرآیندهای زیادی روی سطح آنها ایجاد می شود. ذره های ریزی که اندازه آنها بین 100 نانومتر تا یک میکرومتر است ذره های کلوئیدی نامیده می شوند. در بیشتر خاکها، کلوئیدهای غالب، کانیهای رسی است، لیکن ماده های آلی هوموسی نیز دارای اهمیت بوده و گاهی بر کانیهای رسی غلبه می یابند.

1-1-2.     ماده آلی

جانداران گوناگونی در خاک زندگی می کنند که از نظر پیدایش و فرآیندهای خاک دارای اهمیت می باشند.در خلال فساد و پوسیدگی بافتهای گیاهی، مولکولهای پیچیده بزرگی درست می شود که به صورت یک فرآورده جنبی در خاک باقی می ماند. اینگونه کلوئیدهای آلی را هوموس می گویند. این ماده از آن رو با اهمیت است که دارای ویژگیهای جذب آب، نگهداری عناصر غذایی چسباندن ذره ها به یکدیگر است و از این نظر ویژگی رسها را تکمیل می نماید.