( نشريه شماره 3 )

پوشش گلخانه

صادق صادقی

بخش مهندسی گلخانه

مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی

Sa.sadeghi@areo.ir

ü     عموماً چه مواد و مصالحي را براي پوشش گلخانه هاي تجاري به کار مي برند ؟

معمولاً سه تيپ از اين مواد به کارمي روند :

تيپ 1: ورقه هاي پلاستيکي نازک که معمولاً بين 2 تا 8 ميل (02/0-008/0 سانتيمتر) ضخامت دارند .

گاهي ( در امريکاه و اروپا عموماً) به صورت دولايه با تزريق هواي فشرده در بين دولايه به کار مي رود .

 انواع ويژه اي از اين ورقه ها  وجود دارند که عبارتند از : (EVA) يا اتيلن وينيل استات(PC)  يا پلي کربنات ، پلي استر، پلي اتيلن (PE) ، پلي وينيل کلرايد (P.V.C) و پلي وينيل فلورايد . (P.V.F)

تيپ 2: ورقه هاي پلاستيک سخت ، مانند  ورقه هاي پلي کربنات  يا فايبر گلاس مقاوم به باران و تگرگ که به (FRP) معروف هستند و ورقه هاي چند لايه اکرليک .

تيپ3: شيشه هاي مخصوص  و سخت شده

ü     خصوصيات پوشش هاي گلخانه اي رايج چيست؟

 بر اساس نوع پوشش مي توان اين خصوصيات را به صورت زير تعريف کرد :

1- اکرليک: بسيار شفاف  بوده و در مقابل تغييرات دمايي نيز مقاوم است. در بين پلاستيکهاي چند لايه بيشترين ميزان انتقال نور را داراست که حدود 90%  مي باشد. پرتوهاي U.V روي آن تأثير زيادي ندارند. در مقابل خرد شدن و تخريب بسيار مقاوم بوده و انعطاف پذيري آن محدود مي باشد.

2- فايبر گلاس مقاوم  : نورگذري بسيار خوبي دارد و در مقابل هوا زدگي نيز مقاوم است ولي در مقابل بسيار به آتش حساس مي باشد .

3- شيشه : از عناصير مختلفي مثل آهن ، سيليس ، سديم ،... تشکيل  شده است. معمولاً انواع ويژه آن جهت گلخانه استفاده مي شوند که سخت شده هستند و مقاومت بيشتري نسبت به انواع  معمولي دارند . ضخامتي که عموماً  به اين منظور به کار ميرود 3 ميلي متر مي باشد . نور گذري شيشه  هاي تک لايه 88% و دو لايه ها 77% مي باشد .

4- اکرليک مقاوم شده : يکي از جديدترين  پوششهاي شفاف است که نورگذري ان حدود 85% مي باشد . انواع چند لايه آن در مقابل اتلاف انرژي  گرمايشي و سرمايشي مقاوم  بوده و به پرتوهاي u.v حساسيتي ندارند . اين نوع جديد 10 بار مقاوم تر از اکرليک معمولي  مي باشد و براي استفاده در مناطقي که تگرگ  در آنجا  زياد مي بارد  مي باشد .

5-پلي کربنات : اين ماده يک پلي استر  ترموپلاستيک شفاف مي باشد . در سالهاي اول بعد از نصب بسيار ضربه پذير بوده و در برابر آتش نيز مقاومت بسيار بالايي نشان مي دهد . به صورت يک لايه و چند لايه ساخته شده است . حدود 90% نورگذري دارد . البته در انواع چند لايه  اين مقدار تا 80%  کاهش مي يابد . اين پوشش ( درانواع چند لايه )  بسيار ايزوله بوده و اتلاف انرژي دمايي ازآنها خيلي کم مي باشد.

6- پلي اتيلن : ورقه هاي پلاستيک انعطاف پذيرند که حاوي مقاديري مواد ضد u.v هستند و  معمولاً بين يک تا4 سال دوام دارند . در حال حاضر سطح بسيار زيادي از گلخانه هاي پلاستيکي  از اين پوشش استفاده ميکنند .

ü     آيا آزمايشهاي خاصي روي پوشش هاي گلخانه اي صورت مي گيرد ؟

بله ، بيشتر موادي که براي پوشش گلخانه استفاده ميشوند آزمايشاتي را پشت سر مي گذارند تا گواهينامه استاندارد را دريافت  نمايند . اين آزمايشات شامل نورگذري ، انعطاف، ضربه پذيري و ... هستند که درکشورهاي مختلف داراي استاندارد های خاص هستند و يکي از استانداردهاي مهم اين مواد در دنيا استاندارد "ASTM" مي باشد که به معناي ( انجمن استاندارها و روشهاي آزمايش ) است .

ü     نورگذري چيست؟

مقدار نور ( انرژي خورشيدي ) که مي تواند ازميان ماده پوششي ( ماده مورد نظر ) عبور کند را نور گذري گويندکه بر  اساس  استانداردهاي" ASTM" اندازه گيري مي شود و واحد آنnm  (نانومتر ) مي باشد . طيف نور خورشيد حاوي  پرتوهايي با درجات مختلف مي باشد ( مثل پرتوهاي  فرا بنفش و PAR و مادون قرمز يا پرتوهاي مرئي ) که هر يک در زير شرح داده شده اند :  

1-  فرابنفش : فرابنفش (uv)  در برگيرنده پائين ترين درجه طيف خورشيدي است که از 10 تا 4000 نانومتر را به خود اختصاص ميدهد . اگرچه نور فرابنفش 3% کل پرتوهايي که به زمين مي رسد نمي باشد  ولي انرژي  کافي براي واکنش هاي شيميايي ، تخريب پلي مرها ، ايجاد زيان هايي بر روي انسان ها را در خود دارد.

2-     نور مرئي و PAR  (نور موثر برای انجام فتوسنتز ) :

نور مرئي فاصله بين 400 تا 700 نانو متر از طيف نور خورشيد را به خود اختصاص  داده است . طيف  مورد بحث را هنگامي که رنگين کمان  ايجاد مي شود مي توان مشاهده کرد . ( بنفش – نيلي - آبي – سبز – زرد- نارنجي- قرمز).

3-     مادون قرمز کوتاه : پرتوهاي حرارتي خورشيدي که موجب گرم شدن گلخانه مي شوند. طيف اين پرتوها 700 تا 2500 نانومتر مي باشد .

4-   مادون قرمز ( متوسط و بلند) : پرتوهايي که حاصل از انرژي توليد شده از توده موجود در گلخانه مي باشد. ( در شب) . طيف مادون قرمز  متوسط حدود 2500 تا 25000 نانومتر و طيف مادون قرمز بلند حدود 25000تا 100000 نانومتر است .         

ü     راندمان انرژي يک پوشش چگونه اندازه گيري مي شود ؟

فاکتورهاي "U" و "R" مقاديري هستند که بيشتر سازندگان براي محصولات خود ارائه مي دهند .  فاکتور "U" مقداري است که انتقال حرارت يا انرژي را شامل مي گردد . هر چه مقدار اين فاکتور کمتر  باشد  يعني اينکه انتقال حرارت از پوشش کمتر است . فاکتور "R" معکوس فاکتور " U" يعني /_U¹ مي باشد و عموماً به ازاي اينچ  بيان مي گردد. هرچه مقدار  فاکتور "R" بالاتر باشد مقاومت ماده پوششي به انتقال حرارت  بيشتر است .

ü     پوشش ضد چکه چيست  و چرا مهم است؟

ضد چکه ماده اي است که جهت جلوگيري از تشکيل  قطرات آب و چکيدن آن روي محصول به پوشش افزوده ميگردد . اين ماده  باعث مي گردد که بخار آب تشکيل شده روي پوشش ( داخل) به سرعت  به اطراف  و ناودانها هدايت شده و به قطره هاي درشت تر تبديل نشوند . اين عمل در جهت کاهش رطوبت سطح محصول  و شيوع بيماريهاي قارچي بسيار موثر مي باشد .

ü     آيا پوشش هاي گلخانه به تگرگ مقاوم هستند ؟

 بله، برخي از آنها مانند پلي کربنات و اکرليک مقاوم شده، در مقابل تگرگ تحمل زيادي دارند .

ü     آيا پوششي وجود دارد که جذب گرماي گلخانه را کاهش دهد؟

بله اخيراً با اضافه کردن رنگدانه ها به پوشش ها،جذب نور و گرماي خورشيد را کاهش ميدهند و از طرفي با اين عمل نور عبور کرده از پوشش يکنواختي بيشتري خواهد داشت.