پرسش: به چه گياهاني، گياهان دارويي مي گويند؟

پاسخ: گیاهان دارویی گیاهانی هستند که یک یا برخی از اندام‌های آن ها حاوی ماده مؤثره ‌است و دارای خواص دارویی مؤثر بر موجودات زنده‌است. گياهان دارويي داراي متابوليت ثانويه هستند. واكنش‌هاي شيميايي كه در گياهان روي مي‎دهد به عنوان متابوليسم شناخته شده و متابوليت‌هاي اوليه شامل تركيبات بيوشيميايي مهم يعني كربوهيدرات‌ها، پروتئين‌ها و چربي‌ها مي‎باشند. ساير تركيبات بيوشيميايي كه جزء اين سه گروه نباشد به عنوان متابوليت‌هاي ثانويه شناخته مي‎شوند كه دامنه‎ وسيعي از مواد مانند تركيبات دارويي، چاشني‎هاي غذايي، حشره‎كش‌ها و رنگ‌هاي طبيعي را شامل مي‎شوند و گياهان دارويي به گياهاني اطلاق مي شود كه مراحل کاشت، داشت و برداشت آن ها به منظور استفاده از ماده مؤثره انجام می‌گیرد.

پرسش: چرا در صنايع دارويي بايد از گياهان دارويي استفاده شود؟

پاسخ: عوارض جانبی ناشی از داروهای شیمیایی بسيار زياد مي باشد و از آن جهت که داروهای گیاهی تا حدود زيادي فاقد این گونه عوارض می باشند، استفاده از آن ها به طور وسیعی توصیه شده و روز به روز نیز رو به فزونی است.

پرسش: گياهان دارويي در سبد غذايي چه جايگاهي دارد؟

پاسخ: یک دسته از گیاهان دارویی را گیاهان ادویه ای تشکیل می دهند که با توجه به تغییر عادات و شیوه زندگی مردم و روی آوردن به زندگی ماشینی، استفاده از آن ها به طور روزمره توصیه و تاکید شده است که این امر علاوه بر خواص ادویه ای، سبب پیشگیری از بسیاری بیماری ها نیز خواهد شد.

پرسش: آيا گياهان دارويي داراي عوارض جانبي هستند؟

پاسخ: بررسي هاي علمي نشان ميدهد كه تركيبات موجود در گياهان دارويي تا حدود زيادي فاقد هر گونه اثر جانبي هستند. البته در بين اين گياهان، دسته اي هستند كه به عنوان گياهان سمي شناخته شده اند كه اثر فيزيولوژيك قوي بر بدن موجود زنده مي گذارند که بايد در مقادیر صحيح و علمي فرموله و استفاده شوند.

پرسش: فرآوری مواد مؤثره گیاهان دارویی یعنی چه؟

پاسخ :به منظور استفاده از خواص گوناگون گياهان، بايد تركيبات دارويي موجود در آن ها طي فرآيند هاي خاص استخراج و به شكل قابل مصرف براي صنایع مورد نظر درآید. لذا استخراج مواد موثره گياهي و فرمولاسیون آن به شکل قرص، شربت، کپسول، آمپول، قطره و ... را فرآوري مواد موثره گياهان دارويي مي گويند.

پرسش: آيا بهتر است از گياهان دارويي مراتع استفاده شود يا گياهان دارويي كشت شده؟

پاسخ: به دلايل عمده زیر بهتر است از گیاهان کشت شده استفاده شود:1-گیاهان دارویی مراتع، ذخایر ژرم پلاسم هر کشوری بوده که استفاده انبوه و غیر علمی از آن موجب نابودی گياهان دارويي مي شود. 2-گیاهان دارویی مراتع دارای تغییرات زیادی در میزان و کیفیت مواد مؤثره می باشند.3- ازلحاظ اصالت، گياهان دارويي جمع آوري شده از عرصه ممكن است با جنس و گونه هاي مورد نياز تطابق نداشته باشند.

پرسش: از گياهان دارويي مراتع چگونه مي توان استفاده كرد؟

پاسخ: گیاهان دارویی مراتع ذخایر ژنتیکی هر کشوری است که می تواند به عنوان الگویی جهت اهلی کردن و زراعت آن ها مورد استفاده قرار گیرد. اهلي كردن گياهان دارويي، معطر و رنگده به منزله فراهم نمودن امكان رشد و توليد در شرايط زراعي و كنترل شده براي انواع خودروي آن ها، كاهش فشار از عرصه هاي طبيعي، حفظ ذخاير توارثي و همچنين افزايش كيفيت و كميت توليد اين گياهان است. با توجه به تأثير عوامل محيطي، شرايط جغرافيايي و وضعيت اكولوژي محل رويش بر كميت و كيفيت مواد مؤثر گياهان مذكور مطالعات دقيق و گسترده در مورد نقش عوامل فوق و ارتباط آن ها با رشد، عملكرد و كيفيت گياه ضروري است.

پرسش: چرا خشك كردن گياهان دارويي اهميت دارد؟

پاسخ: اولاً امکان استخراج مواد موثره گیاهان دارویی بلافاصله پس از برداشت آن ها (به لحاظ بعد مسافت بین مزرعه و واحد صنعتی) وجود نداشته و در بسیاری موارد این امر از حیث تاثیر نامطلوب آن بر کیفیت استخراج، معقول نمی باشد. ثانیاً اندام های دارویی گیاهان (برگ ها، ساقه های جوان، گل ها، ریشه ها و ... ) پس از جمع آوری، از مقادیر فراوانی رطوبت برخوردارند که مناسب رشد قارچ ها و سایر عوامل بیماریزا می باشد. بنابراین لازم است تا پس از جمع آوری اندام ها، اقداماتی صورت گیرد که از مهم ترین و در عین حال رایج ترین این اقدامات، عملیات خشک کردن اندام های گیاهی می باشد.

پرسش: اقليم چه تاثيري بر روي گياهان دارويي دارد؟

پاسخ: اگر چه مواد مؤثره موجود در گياهان تحت فرآيندهاي خاص ژنتيكي ساخته و ذخيره مي شوند، ولي فاكتورهاي اقليمي نقش به سزايي در كيفيت اين مواد توليدي دارد. عوامل محيطي، شرايط جغرافيايي و وضعيت اكولوژي محل رويش بر كميت و كيفيت مواد مؤثر است. ازجمله عوامل مهم: عرض جغرافيايي، ارتفاع محل، درجه حرارت، نوع و عمق خاك، ميزان آب و مواد غذايي مورد نياز گياه، سازگاري گياه، تحمل آن در برابر شرايط نامساعد، تنش هاي محيطي و ... بسيار حائز اهميت مي باشند.

پرسش: عصاره هاي گياهي چه موادي هستند؟

پاسخ: عصاره گياهي محلولي است كه حاوی تمامی مواد مفيد موجود در گياه نظير اسانس ها، فلاونوييدها، آلکالوئیدها، موسيلاژها، تانن ها ، ساپونين ها، ويتامين ها، املاح و يا ساير مواد می باشد.

پرسش: فرق عصاره آبي، الكلي، گلیكولي و روغني چيست؟

پاسخ: تفاوت عصاره هاي مذكور در نوع حلال آن هاست. در عصاره هاي آبي از آب، در عصاره هاي روغني از روغن، در عصاره هاي الكلي از الكل و در عصاره هاي گليكولي از پروپيلن گليكول به عنوان حلال استفاده مي شود. بديهي در هر يك از عصاره هاي ذكر شده ممكن است نوع ماده مؤثره استخراج شده توسط حلال نيز متفاوت باشد.

پرسش: تفاوت روغن گياهي و عصاره روغني چيست؟

پاسخ: ميوه، دانه و یا برخي از اندام های گياهان دارويي، حاوي روغن هايي مي باشند كه با روش هایی چون پرس استحصال شده و به آن ها روغن گياهي مي گويند ولي در عصاره روغني، از روغن به عنوان حلال جهت استخراج برخي از مواد موثره گياهي استفاده مي شود.

پرسش: اسانس ها چه موادي هستند؟

پاسخ: به طور كلي اسانس ها شامل گروه شيميايي خاصي موسوم به ترپن ها هستند و يا منشاء ترپني دارند. اين مواد به روغن هاي فرار نيز معروف هستند. اين تركيبات بو و مزه خاصي داشته و وزن مخصوص آن ها غالباً از آب كمتر است.

پرسش: فرق اسانس و عصاره چيست؟

پاسخ: عصاره محلولي است كه حاوي تمام مواد مفيد گياه از جمله تانن ها – موسيلاژ ها – اسانس ها و ... مي باشد. در حالی که اسانس ها به طور عمده، تركيبات ترپني يا مشتقات ترپني را شامل می شوند.

پرسش: تفاوت اسانس هاي گياهي و شيميايي در چيست؟

پاسخ: اسانس هاي گياهي از اندام هاي مختلف گياهان استخراج شده و كاملا طبيعي هستند ولي اسانس هاي شيميايي از سنتز تركيبات شيميايي مختلف حاصل مي شوند.

پرسش: آيا اسانس هاي گياهي، جدا از طعم دهندگي خواص ديگري هم دارند؟

پاسخ: بله، از اسانس ها در صنايع آرايشي براي تهيه عطرها و گرد افشان هاي خوشبو و در صنايع بهداشتي به عنوان معطر كننده صابون ها و خمير دندان ها و .. استفاده مي شود. در صنايع دارويي نيز استفاده هاي زيادي از اسانس ها مي شود و بسياري از اين مواد خاصيت ضد باكتريايي، ضد قارچي، و ضد عفوني كنندگي دارند. در صنايع غذايي از اين مواد علاوه بر طعم دهندگي بعنوان آنتي اكسيدان نيز استفاده مي شود.

پرسش: منظور از خاصيت نگهدارندگي اسانس گياهي چيست؟

پاسخ: از اسانس هاي گياهي در برخي از صنايع بخصوص صنايع دارويي استفاده فراواني مي شود. زيرا بسياري از اين مواد خاصيت ضد باكتريايي و ضد قارچي و ضد عفوني كنندگي داشته و از انجام واکنش های نامطلوب در محیط مورد نظر جلوگیری می نماید.

پرسش: آيا داروي گياهي مي تواند از نظر درمان با داروي شيميايي رقابت كند؟

پاسخ: با توجه به عوارض جانبی داروهای شیمیایی بر موجودات زنده و نیز بروز و تشدید آلودگی های زیست محیطی، استفاده از داروهای گیاهی می بایست جایگزین داروهای شیمیایی شود ولي چنانچه داروهای گیاهی بدرستی فرموله شوند قطعاً توان رقابت با داروهای شیمیایی را دارند.

پرسش: از گياهان دارويي كه سمي هستند چگونه مي توان استفاده كرد؟

پاسخ: در صورت شناسایی دقیق و علمی مواد مؤثره گیاهان دارویی سمی و با استفاده از نتایج آزمایشات بالینی می توان به فرمولاسیون دقیق و مناسبی از این مواد مؤثره دست یافت و از آن داروهای ارزشمندی را تهیه نمود.

پرسش: آيا تقلب در گياهان دارويي وجود دارد؟

پاسخ: بله

پرسش: فرموله كردن داروي گياهي يعني چه؟

پاسخ: يعني مواد مؤثره يك گياه دارويي شناسايي شده و پس از تعیین مقدار و اثرات درمانی آن به صورت قرص، شربت، آمپول و ... درآمده و قابل استفاده گردد.

پرسش: آيا براي تمام بيماري ها، داروي گياهي وجود دارد؟

پاسخ: بله اگر هم در حال حاضر وجود ندارد، به علت عدم انجام تحقيقات كافي در اين زمينه است.

پرسش: استحصال چه نقشی در كيفيت داروي گياهي دارد؟

پاسخ: یکی از اصلی ترین و مهم ترین عوامل در کیفیت داروی گیاهی، شناسایی و استحصال علمی و صحیح مواد مؤثره از گیاه دارویی است و كساني كه داروي گياهي را فرموله مي كنند بايد كاملاً به اين امر اشراف داشته باشند.

پرسش: ماده مؤثره شاخص در داروي گياهي يعني چه؟

پاسخ: ماده یا موادی هستند كه اثرات فيزيولوژيكي آن بر موجود زنده كاملاً مشخص است.

پرسش: داروي گياهي چه خصوصياتي بايد داشته باشد؟

پاسخ: داروی گیاهی باید حتماً از یک و یا چند گیاه دارویی تهیه شده باشد و یا به عبارت دیگر حتماً پایه گیاهی داشته باشد و بر اساس استانداردهای علمی فرموله شود.

پرسش: چرا فرمولاسیون گیاهان مرتعی مناسب نمی باشد؟

پاسخ: گیاهان مرتعی در مقایسه با گیاهان زراعی از مقادیر یکسان مواد مؤثره برخوردار نبوده و لذا فرمولاسیون دقیق آن ها مشکل و یا غیر ممکن است. چرا که بعضاً گیاه مرتعی برداشت شده فاقد ماده دارویی مورد نظر می باشد. ضمناً استفاده از گیاهان مرتعی موجب نابودی ذخایر ژرم پلاسم گیاهی در اکوسیستم طبیعی می شود.

پرسش: چرا در فرمولاسيون داروهاي گياهي عمدتاً تركيب چند ماده مؤثره استفاده مي شود؟

پاسخ: چون ماده مؤثره شاخص يك گياه خود به تنهايي اثر درماني خاص ندارد و لذا وجود ساير مواد مؤثره موجود در گياه دارويي باعث تشديد اثر فيزيولوژيكي آن مي شود.

پرسش: فرق طب سنتي و گياه درمانی نوين چيست؟

پاسخ: طب سنتي بر پايه تجربيات محلي و قومي است در حالی که گياه درماني بر پايه مستندات علمي است.